Chủ nhật, ngày 8 tháng 3 năm 2026 04:15 CH
Đăng nhập
Ngôn ngữ
Tiếng Việt English 中国人

Vườn Sala

TÂM LÍ HỌC LỨA TUỔI VÀ TÂM LÍ HỌC SƯ PHẠM

(Tác giả: Lê Văn Hồng - Lê Ngọc Lan - Nguyễn Văn Thàng - Năm xuất bản 2008)

MUC LUC

P h ầ n 1 : M ® T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M

 M L Í H Ọ C

" C á c b ạ n h ã y n g h i ê n c ứ u n h ữ n g q u y l u ậ t c ủ a c á c h i ệ n t ư ợ n g t â m l ý m à c á c b ạ n m u ố n đ i ề u k h i ể n v à c á c b ạ n h ã y h à n h đ ộ n g c ă n c ứ t r ê n n h ữ n g q u y l u ậ t n à y v à n h ữ n g h o à n c ả n h m à c á c b ạ n m u ố n v ậ n d ụ n g c h ú n g v à o đ ó " .

K . D . U s i n x k i

C h ư ơ n g 1 : N H প P M Ô N T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Ý H Ọ C S Ú P H Ạ M C h ư ơ n g 2 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

( T h i ế u n i ê n )

C h ư ơ n g 3 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

C h ư ó n g 1 : N H প P M Ô N T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Ý H Ọ C S Ú P H Ạ M

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I

I - K H Á I Q U Á T V Ề T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Ý H Ọ C S Ú P H Ạ M I - L Ý L U প N V Ề S Ự P H Á T T R I Ể N T Â M L Ý T R Ê N T R Ẻ E M

I - S Ự P H Â N C H I A G I A I Ð O Ạ N P H Á T T R I Ể N T Â M L Ý C Â U H Ỏ I Ô N T প P

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

I - K H Á I Q U Á T V Ề T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Ý H Ọ C S Ú P H Ạ M

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 1 : N H প P M Ô N T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Ý H Ọ C S Ú P H Ạ M

T ừ k h i t â m l ý h ọ c p h á t t r i ể n m ạ n h m ẽ v ớ i t ư c á c h l à m ộ t k h o a h ọ c đ ộ c l ậ p t h ì đ ồ n g t h ờ i c ũ n g n ả y s i n h n h i ề u v ấ n đ ề đ ò i h ỏ i s ự n g h i ê n c ứ u t â m l ý c ó t í n h c h ấ t c h u y ê n b i ệ t , k h i ế n c h o c á c n g à n h t â m l ý h ọ c ứ n g d ụ n g đ ư ợ c p h á t s i n h . T â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i v à t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m l à c á c c h u y ê n n g à n h p h á t t r i ể n s ớ m n h ấ t c ủ a t â m l ý h ọ c . Ð ó l à s ự ứ n g d ụ n g c ủ a t â m l ý h ọ c v à o l ĩ n h v ự c s ư p h ạ m l ứ a t u ổ i .

1 . Ð ố i t ư ® n g , n h i ệ m v ụ c ủ a t â m I ý h ọ c I ű a t u ổ i v à t â m I ý h ọ c s ư p h ạ m

T â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i v à t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m c ũ n g n g h i ê n c ứ u t â m l ý n g ư ờ i , n h ư n g k h ô n g p h ả i l à c o n n g ư ờ i đ ã t r ư ơ n g t h à n h m à l à c o n n g ư ờ i ơ c á c g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n .

a . Ð ố i t ư ợ n g n g h i ê n c ứ u c ủ a t â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i l à đ ộ n g l ự c p h á t t r i ể n t â m l ý t h e o l ứ a t u ổ i c ủ a c o n n g ư ờ i , s ự p h á t t r i ể n c á t h ể c ủ a c á c q u á t r ì n h t â m l ý v à c á c p h ẩ m c h ấ t t â m l ý t r o n g n h â n c á c h c ủ a c o n n g ư ờ i đ a n g đ ư ợ c p h á t t r i ể n ( t â m l ý h ọ c Ð ứ c g ọ i c h u y ê n n g à n h n à y l à t â m l ý h ọ c p h á t t r i ể n ) : n ó x e m x é t q u á t r ì n h c o n n g ư ờ i t r ơ t h à n h n h â n c á c h n h ư t h ế n à o ? T â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i n g h i ê n c ứ u đ ặ c đ i ể m c ủ a c á c q u á t r ì n h v à c á c p h ẩ m c h ấ t t â m l ý r i ê n g l ẻ c ủ a c á n h â n ơ c á c l ứ a t u ổ i k h á c n h a u v à s ự k h á c b i ệ t c ủ a c h ú n g ơ m ỗ i c á n h â n t r o n g p h ạ m v i c ù n g m ộ t l ứ a

t u ổ i ; n g h i ê n c ứ u n h ữ n g k h ả n ă n g l ứ a t u ổ i c ủ a v i ệ c l ĩ n h h ộ i c á c t r i t h ứ c , p h ư ơ n g t h ứ c h à n h đ ộ n g . . .

V í d ụ , t â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i n g h i ê n c ứ u đ ặ c đ i ể m c ủ a t r i g i á c n h ì n , t r i g i á c n g h e v à s ự t á c đ ộ n g q u a l ạ i g i ữ a c h ú n g ơ t ừ n g l ứ a t u ổ i ơ c á c c á n h â n t r o n g c ù n g m ộ t l ứ a t u ổ i . . .

T â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i n g h i ê n c ứ u c á c d ạ n g h o ạ t đ ộ n g k h á c n h a u c ủ a c á c c á n h â n đ a n g đ ư ợ c p h á t t r i ể n . V í d ụ : v u i c h ơ i , h ọ c t ậ p l a o đ ộ n g , h o ạ t đ ộ n g x ã h ộ i . . . M ỗ i m ộ t d ạ n g h o ạ t đ ộ n g c ó v a i t r ò , t á c d ụ n g k h á c n h a u d ố i v ớ i s ự p h á t t r i ể n n h â n c á c h ơ t ừ n g l ứ a t u ổ i . M ỗ i m ộ t g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n c ó m ộ t d ạ n g h o ạ t đ ộ n g v ừ a s ứ c v à đ ặ c t r ư n g c ủ a n ó .

b . Ð ố i t ư ợ n g c ủ a t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m l à n h ữ n g q u y l u ậ t t â m l ý c ủ a v i ệ c d ạ y h ọ c v à g i á o d ụ c . T â m l ý h ọ c s ư p h ạ m n g h i ê n c ứ u n h ữ n g v ấ n đ ề t â m l ý h ọ c c ủ a v i ệ c đ i ề u k h i ể n q u á t r ì n h d ạ y h ọ c , n g h i ê n c ứ u s ự h ì n h t h à n h c ủ a n h ữ n g q u á t r ì n h n h ậ n t h ứ c , t ì m t ò i n h ữ n g t i ê u c h u ẩ n đ á n g t i n c ậ y c ủ a s ự p h á t t r i ể n t r í t u ệ v à x á c đ ৉ n h n h ữ n g đ i ề u k i ệ n đ ể đ ả m b ả o p h á t t r i ể n t r í t u ệ c ó h i ệ u q u ả t r o n g q u á t r ì n h d ạ y h ọ c , x e m x é t n h ữ n g v ấ n đ ề v ề m ố i q u a n h ệ q u a l ạ i g i ữ a g i á o v i ê n v à h ọ c s i n h , c ũ n g n h ư m ố i q u a n h ệ q u a l ạ i g i ữ a h ọ c s i n h v ớ i n h a u .

N h ữ n g q u a n s á t h à n g n g à y c h o t h ấ y , t r ẻ e m r u n g c ả m v à s u y n g h ĩ k h ô n g g i ố n g n g ư ờ i l ớ n . T r ẻ n h ỏ k h ô n g l à m đ ư ợ c r ấ t n h i ề u đ i ề u . N h ư n g v ấ n đ ề k h ô n g p h ả i l à ơ c h ỗ t r ẻ c h ư a l à m đ ư ợ c n h ữ n g g ì , c h ư a n ắ m đ ư ợ c n h ữ n g g ì . . . m à v ấ n đ ề c ơ b ả n l à ơ c h ỗ h i ể u đ ư ợ c đ ứ a t r ẻ h i ệ n c ó

n h ữ n g g ì , c ó t h ể l à m đ ư ợ c n h ữ n g g ì , n ó s ẽ t h a y đ ổ i n h ư t h ế n à o v à s ẽ c ó đ ư ợ c n h ữ n g g ì t r o n g q u á t r ì n h s ố n g v à h o ạ t đ ộ n g t h e o l ứ a t u ổ i . . . C ó h i ể u n h ữ n g đ i ề u đ ó m ớ i h i ể u đ ư ợ c n g u y ê n n h â n c ủ a n h ữ n g n é t , n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t m ớ i đ ặ c t r ư n g c h o n h â n c á c h n g ư ờ i l ớ n . . . M ặ t k h á c , m ỗ i l ứ a t u ổ i c ó n h ữ n g k h ó k h ă n , v à t h u ậ n l ợ i r i ê n g . N h ữ n g k h ó k h ă n v à t h u ậ n l ợ i đ ó đ ò i h ỏ i p h ả i c ó p h ư ơ n g p h á p đ ố i x ử r i ê n g b i ệ t , t h í c h h ợ p v ớ i l ứ a t u ổ i . C ó t h ể p h ư ơ n g p h á p n à y t h í c h h ợ p v ớ i t r ẻ n h ỏ , n h ư n g l ạ i k h ô n g t h ể á p d ụ n g đ ư ợ c v ớ i t h i ế u n i ê n .

c . T ừ n h ữ n g n g h i ê n c ứ u t r ê n , t â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i l à t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m c ó n h i ệ m v ụ r ú t r a n h ữ n g q u y l u ậ t c h u n g c ủ a s ự p h á t t r i ể n n h â n c á c h t h e o l ứ a t u ổ i , n h ữ n g n h â n t ố c h ỉ đ ạ o s ự p h á t t r i ể n n h â n c á c h t h e o l ứ a t u ổ i , r ú t r a n h ữ n g q u y l u ậ t l ĩ n h h ộ i t r i t h ứ c , k ĩ n ă n g , k ĩ x ả o t r o n g q u á t r ì n h g i á o d ụ c v à d ạ y h ọ c , n h ữ n g b i ế n đ ổ i t â m l ý c ủ a h ọ c s i n h d o ả n h h ư ơ n g c ủ a g i á o d ụ c v à d ạ y h ọ c . T ừ đ ó c u n g c ấ p n h ữ n g k ế t q u ả n g h i ê n c ứ u đ ể t ổ c h ứ c h ợ p l ý q u á t r ì n h s ư p h ạ m , n h ằ m m ụ c đ í c h n â n g c a o h i ệ u q u ả c ủ a h o ạ t đ ộ n g g i á o d ụ c v à g i ả n g d ạ y .

T ấ t c ả n h ữ n g t h a y đ ổ i t ừ m ộ t đ ứ a b é l ọ t l ò n g t ớ i c h ỗ b i ế t h à n h đ ộ n g t h e o m ụ c đ í c h đ ã đ ৉ n h . . . k h ô n g m a n g t í n h c h ấ t n g ẫ u n h i ê n , m à d i ễ n r a c ó q u y l u ậ t , c ó n g u y ê n n h â n c ủ a c h ú n g . N ế u s ự t h a y đ ổ i ơ m ộ t đ ứ a t r ẻ n à o đ ó d i ễ n r a s ớ m h ơ n , h o ặ c m u ộ n h ơ n , h o ặ c k h ô n g b ì n h t h ư ờ n g t h ì b a o g i ờ c ũ n g c ó n h ữ n g n g u y ê n n h â n c ủ a n ó . N h ữ n g k i ế n t h ứ c t â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i v à t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m s ẽ g i ú p t a t ì m đ ư ợ c n h ữ n g n g u y ê n n h â n đ ó , đ ư a r a đ ư ợ c n h ữ n g b i ệ n p h á p t á c đ ộ n g h ợ p l ý h ơ n v à c ó ý t h ứ c h ơ n .

2 . Q u a n h ệ g i ữ a t â m I ý h ọ c I ű a t u ổ i v à t â m I ý h ọ c s ư p h ạ m

T â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i v à t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m l à n h ữ n g c h u y ê n n g à n h c ủ a t â m l ý h ọ c , đ ề u d ự a t r ê n c ơ s ơ c ủ a t â m l ý h ọ c đ ạ i c ư ơ n g . T â m l ý h ọ c đ ạ i c ư ơ n g c u n g c ấ p c h o h a i c h u y ê n n g à n h n à y n h ữ n g k h á i n i ệ m c ơ b ả n v ề c á c h i ệ n t ư ợ n g t â m l ý đ ể h a i c h u y ê n n g à n h n à y s ử d ụ n g k h i đ i s â u v à o đ ố i t ư ợ n g n g h i ê n c ứ u c ủ a m ì n h . N g ư ợ c l ạ i , n h ờ n h ữ n g s ự k i ệ n c ủ a h a i c h u y ê n n g à n h t â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i v à t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m m à n h ữ n g k h á i n i ệ m c ơ b ả n c ủ a t â m l ý h ọ c đ ạ i c ư ơ n g c ũ n g t r ơ n ê n p h o n g p h ú , s â u s ắ c h ơ n .

T â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i v à t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m g ắ n b ó c h ặ t c h ẽ t h ố n g n h ấ t v ớ i n h a u v ì c h ú n g c ó c h u n g k h á c h t h ể n g h i ê n c ứ u - n h ữ n g c o n n g ư ờ i b ì n h t h ư ờ n g ơ n h ữ n g g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n k h á c n h a u . T r ẻ n h ỏ : t h i ế u n i ê n , t h a n h n i ê n l à k h á c h t h ể c ủ a t â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i n ế u n g h i ê n c ứ u đ ộ n g t h á i c ủ a s ự p h á t t r i ể n t h e o l ứ a t u ổ i . C h ú n g l à k h á c h t h ể c ủ a t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m n ế u c h ú n g đ ư ợ c n g h i ê n c ứ u v ớ i t ư c á c h l à n g ư ờ i đ ư ợ c d ạ y v à đ ư ợ c g i á o d ụ c t r o n g q u á t r ì n h t á c đ ộ n g c ó m ụ c đ í c h c ủ a n h à g i á o d ụ c .

T â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i c h ỉ c ó t h ể đ ư ợ c n g h i ê n c ứ u , n ế u v i ệ c n g h i ê n c ứ u c ủ a n ó k h ô n g d ừ n g ơ m ứ c đ ộ t h ự c n g h i ệ m , m à đ ư ợ c t i ế n h à n h t r o n g n h ư n g đ i ề u k i ệ n c ụ t h ể c ủ a v i ệ c d ạ y h ọ c v à g i á o d ụ c , t r o n g đ i ề u k i ệ n t ự n h i ê n c ủ a đ ờ i s ố n g c ủ a t r ẻ ( v ì t á c h k h ỏ i n h ữ n g đ i ề u k i ệ n đ ó t h ì t r ẻ e m k h ô n g t h ể p h á t t r i ể n b ì n h t h ư ờ n g đ ư ợ c ) N h ư n g đ ồ n g t h ờ i v i ệ c d ạ y h ọ c v à g i á o d ụ c c ũ n g k h ô n g t h ể đ ư ợ c x e m x é t n h ư l à n h ữ n g h i ệ n l ư ợ n g đ ộ c l ậ p , t r ừ u x u ấ t k h ỏ i đ ố i

t ư ợ n g c ủ a d ạ y h ọ c v à g i á o d ụ c . N h ư v ậ y c ả t â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i v à t â m l ý h ọ c s ư p h ạ m đ ề u n g h i ê n c ứ u t r ẻ e m t r o n g q u á t r ì n h d ạ y h ọ c v à g i á o d ụ c , v à c ù n g p h ụ c v ụ đ ắ c l ự c c h o s ự p h á t t r i ể n c ủ a c h í n h đ ứ a t r ẻ đ ó . D o đ ó m à s ự p h â n r a n h g i ớ i g i ữ a h a i c h u y ê n n g à n h c h ỉ c ó t í n h c h ấ t t ư ơ n g đ ố i .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

I I - L Ý L U প N V Ề S Ự P H Á T T R I Ể N T Â M L Ý T R Ê N T R Ẻ E M

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 1 : N H প P M Ô N T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Ý H Ọ C S Ú P H Ạ M

1 . K h á i n i ệ m c h u n g v ề s e p h á t t r i ể n t â m I ý t r ẻ e m

a . Q u a n n i ệ m v ề t r ẻ e m

D ự a t r ê n n h ữ n g q u a n đ i ể m t r i ế t h ọ c k h á c n h a u , n g ư ờ i t a h i ể u v ề t r ẻ e m c ũ n g r ấ t k h á c n h a u . C ó q u a n n i ệ m c h o r ằ n g t r ẻ e m l à " n g ư ờ i l ớ n t h u n h ỏ l ạ i " , s ự k h á c n h a u g i ữ a t r ẻ e m v à n g ư ờ i l ớ n v ề m ọ i m ặ t ( c ơ t h ể , t ư t ư ơ n g , t ì n h c ả m . . . ) c h ỉ ơ t ầ m c ỡ , k í c h t h ư ớ c , c h ứ k h ô n g k h á c n h a u v ề c h ấ t . N h ư n g n g a y t ừ t h ế k ỉ X V I I I J . J R ú t x ô ( 1 7 1 2 - 1 7 7 8 ) đ ã n h ậ n x é t r ấ t t i n h t ế v ề n h ữ n g đ ặ c đ i ể m t â m l ý c ủ a t r ẻ n h ỏ . T h e o ô n g , t r ẻ e m k h ô n g p h ả i l à n g ư ờ i l ớ n t h u n h ỏ l ạ i v à n g ư ờ i l ớ n k h ô n g p h ả i l ú c n à o c ũ n g h i ể u đ ư ợ c t r í t u ệ , n g u y ệ n v ọ n g l à t ì n h c ả m đ ộ c đ á o c ủ a t r ẻ t h ơ . . . v ì " t r ẻ e m c ó n h ữ n g c á c h n h ì n , c á c h s u y n g h ĩ v à c ả m n h ậ n r i ê n g c ủ a c ủ a n ó " . S ự k h á c n h a u g i ữ a t r ẻ e m v à n g ư ờ i l ớ n l à s ự k h á c n h a u v ề c h ấ t .

N h ữ n g n g h i ê n c ứ u c ủ a t â m l ý h ọ c d u y v ậ t b i ệ n c h ứ n g đ ã k h ẳ n g đ ৉ n h : T r ẻ e m k h ô n g p h ả i l à n g ư ờ i l ớ n t h u n h ỏ l ạ i . T r ẻ e m l à t r ẻ e m , n ó v ậ n đ ộ n g v à p h á t t r i ể n t h e o q u y l u ậ t c ủ a t r ẻ e m . N g a y t ừ k h i c ấ t t i ế n g k h ó c c h à o đ ờ i , đ ứ a t r ẻ đ ã l à m ộ t c o n n g ư ờ i , m ộ t t h à n h v i ê n c ủ a x ã h ộ i . V i ệ c n u ô i n ấ n g , d ạ y d ỗ n ó p h ả i k h á c v ớ i c o n v ậ t . Ð ể n ó t i ế p t h u đ ư ợ c n ề n v ă n h o á x ã h ộ i l o à i n g ư ờ i , đ ò i h ỏ i p h ả i n u ô i d ạ y n ó t h e o k i ể u n g ư ờ i ( t r ẻ n h ỏ p h ả i d ư ợ c b ú s ữ a m ẹ , đ ư ợ c ă n c h í n , ủ ấ m , n h ấ t l à c ầ n đ ư ợ c â u y ế m , t h ư ơ n g y ê u ) . N g a y t ừ k h i r a đ ờ i đ ứ a t r ẻ đ ã c ó n h u c ầ u đ ặ c t r ư n g

c ủ a c o n n g ư ờ i - n h u c ầ u g i a o t i ế p v ớ i n g ư ờ i l ớ n . N g ư ờ i l ớ n c ầ n c ó n h ữ n g h ì n h t h ứ c r i ê n g . " n g ô n n g ữ " r i ê n g đ ể g i a o t i ế p v ớ i t r ẻ .

Ð i ề u k i ệ n s ố n g v à h o ạ t đ ộ n g c ủ a c á c t h ế h ệ n g ư ờ i ơ c á c t h ờ i k ỳ l ৉ c h s ử k h á c n h a u l à r ấ t k h á c n h a u . D o v ậ y m ỗ i t h ờ i đ ạ i k h á c n h a u l ạ i c ó t r ẻ e m c ủ a r i ê n g m ì n h .

b . Q u a n n i ệ m s a i I ầ m v ề s e p h á t t r i ể n t â m I ý t r ẻ e m

Q u a n đ i ể m d u y t â m c o i s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m c h ỉ l à s ự t ă n g l ê n h o ặ c g i ả m đ i v ề s ố l ư ợ n g c á c h i ệ n t ư ợ n g đ a n g p h á t t r i ể n , m à k h ô n g c ó s ự c h u y ể n b i ế n v ề c h ấ t l ư ợ n g . V í d ụ : h ọ c o i s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m l à s ự t ă n g s ố l ư ợ n g t ừ c ủ a t r ẻ , t ă n g t ố c đ ộ h ì n h t h à n h k ỹ x ả o , t ă n g t h ờ i g i a n t ậ p t r u n g c h ú ý , h a y k h ố i l ư ợ n g t r i t h ứ c đ ư ợ c g i ữ l ạ i t r o n g t r í n h ớ . . . S ự t ă n g v ề s ố l ư ợ n g c ủ a c á c h i ệ n t ư ợ n g t â m l ý c ó ý n g h ĩ a n h ấ t đ ৉ n h t r o n g s ự p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ , n h ư n g k h ô n g t h ể g i ớ i h ạ n t o à n b ộ s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ e m v à o n h ữ n g c h ỉ s ố ấ y .

T ừ đ ó , n h ữ n g n g ư ờ i t h e o q u a n n i ệ m n à y đ ã n h ì n n h ậ n k h ô n g k é m s a i l ầ m v ề n g u ồ n g ố c c ủ a s ự p h á t t r i ể n l â m l ý . Q u a n n i ệ m n à y x e m s ự p h á t t r i ể n c ủ a m ỗ i h i ệ n t ư ợ n g n h ư l à m ộ t q u á t r ì n h d i ễ n r a m ộ t c á c h t ự p h á t . S ự p h á t t r i ể n d i ễ n r a d ư ớ i ả n h h ư ơ n g c ủ a m ộ t s ứ c m ạ n h n à o đ ó m à n g ư ờ i t a k h ô n g t h ể đ i ề u k h i ể n đ ư ợ c , k h ô n g t h ể n g h i ê n c ứ u đ ư ợ c , k h ô n g n h ậ n t h ứ c đ ư ợ c .

Q u a n n i ệ m s a i l ầ m n à y d ư ợ c b i ể u h i ệ n r õ r à n g ơ t h u y ế t t i ề n đ ৉ n h , t h u y ế t d u y c ả m , t h u y ế t h ộ i t ụ h a i y ế u t ố . . .

- T h u y ế t t i ề n đ ৉ n h : n h ữ n g n g ư ờ i t h e o t h u y ế t n à y c o i s ự p h á t t r i ể n t â m l ý d o c á c t i ề m n ă n g s i n h v ậ t g â y r a v à c o n n g ư ờ i c ó t i ề m n ă n g đ ó n g a y t ừ k h i r a đ ờ i . M ọ i đ ặ c đ i ể m t â m l ý c h u n g v à c ó t í n h c h ấ t c á t h ể đ ề u l à t i ề n đ ৉ n h , đ ề u c ó s ẫ n t r o n g c á c c ấ u t r ú c s i n h v ậ t l à s ự p h á t t r i ể n c h ỉ l à q u á t r ì n h t r ư ơ n g t h à n h , c h í n m u ồ i c ủ a n h ữ n g t h u ộ c t í n h đ ã c ó s ẫ n n g a y t ừ đ ầ u v à đ ư ợ c q u y ế t đ ৉ n h t r ư ớ c b ằ n g c o n đ ư ờ n g d i t r u y ề n n à y .

G ầ n đ â y , s i n h h ọ c đ ã p h á t h i ệ n r a c ơ c h ế g e n c ủ a d i t r u y ề n , n g ư ờ i t a b ắ t đ ầ u l i ê n h ệ : n h ữ n g t h u ộ c t í n h c ủ a n h â n c á c h , n ă n g l ự c c ũ n g đ ã đ ư ợ c m ã h o á , c h ư ơ n g t r ì n h h o á t r o n g c á c t r a n g b ৉ g e n . C ụ t h ể , n h à d i t r u y ề n h ọ c A n h S . A u e r b a c c h o r ằ n g m ô i n g ư ờ i b ắ t đ ầ u s ố n g " K h i t r o n g t a y c ó c á c g e n c ũ n g n h ư đ ấ u t h ủ c h ơ i m ộ t v á n b à i k h i t r o n g l a y c ó c á c c o n b à i . Ð ô i k h i s ự p h â n p h ố i c ó t h ể x ấ u đ ế n m ứ c t h ậ m c h í k h ó c h ờ đ ợ i m ộ t k ế t q u ả v ừ a p h ả i . C à n g h i ế m c ó s ự p h â n b ố ư u v i ệ t đ ế n m ứ c đ ể đ ạ t đ ư ợ c k ế t q u ả c a o l ạ i k h ô n g đ ò i h ỏ i m ộ t s ự c ố g ắ n g n à o " .

C ó l ú c n h ữ n g n g ư ờ i t h e o t h u y ế t t i ề n đ ৉ n h t h ư ờ n g t h ể h i ệ n d ư ớ i h ì n h t h ứ c m ề m d ৉ u h ơ n , ơ c h ỗ c ó đ ề c ậ p đ ế n ý n g h ĩ a c ủ a y ế u t ố m ô i t r ư ờ n g . N h ư n g t h e o h ọ , m ô i t r ư ờ n g c h ỉ l à " y ế u t ố đ i ề u c h ỉ n h " , " y ế u t ố t h ể h i ệ n " m ộ t n h â n t ố b ấ t b i ế n n à o đ ó ơ t r ẻ . N h à t â m l ý h ọ c M ỹ E . T o o c d a i c h o r ằ n g : " T ự n h i ê n b a n c h o m ỗ i n g ư ờ i m ộ t v ố n n h ấ t đ ৉ n h , g i á o d ụ c c ầ n p h ả i l à m b ộ c l ộ v ố n đ ó l à v ố n g ì v à p h ả i s ử d ụ n g n ó b ằ n g p h ư ơ n g t i ệ n t ố t n h ấ t " . V à " v ố n t ự n h i ê n " đ ó đ ặ t r a g i ớ i h ạ n c h o s ự p h á t t r i ể n , c h o n ê n m ộ t b ộ p h ậ n h ọ c s i n h t ỏ r a k h ô n g đ ạ t đ ư ợ c k ế t q u ả n à o đ ó " d ù g i ả n g d ạ y t ố t , s ố k h á c l ạ i t ỏ r a c ó t h à n h t í c h " d ù g i ả n g d ạ y t ồ i " . . .

N h ư v ậ y v a i t r ò c ủ a g i á o d ụ c đ ã b ৉ h ạ t h ấ p . G i á o d ụ c c h ỉ l à n h â n t ố b ê n n g o à i c ó k h ả n ă n g t ă n g n h a n h h o ặ c k ì m h ã m q u á t r ì n h b ộ c l ộ n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t t ự n h i ê n , b ৉ ứ c c h ế b ơ i t í n h d i t r u y ề n . T ừ đ ó , n g ư ờ i t a đ ã r ú t r a k ế t l u ậ n s ư p h ạ m s a i l ầ m : s ự c a n t h i ệ p v à o q u á t r ì n h p h á t t r i ể n t ự n h i ê n c ủ a t r ẻ l à s ự t u ỳ t i ệ n , k h ô n g t h ể t h a t h ứ đ ư ợ c .

- T h u y ế t d u y c ả m : Ð ố i l ậ p v ớ i t h u y ế t t i ề n đ ৉ n h , t h u y ế t d u y c ả m g i ả i t h í c h s ự p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ c h ỉ b ằ n g n h ữ n g t á c đ ộ n g c ủ a m ô i t r ư ờ n g x u n g q u a n h . T h e o n h ữ n g n g ư ờ i t h u ộ c t r ư ờ n g p h á i n à y t h ì m ô i t r ư ờ n g l à n h â n t ố q u y ế t đ ৉ n h s ự p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ e m , v ì t h ế m u ố n n g h i ê n c ứ u c o n n g ư ờ i c h ỉ c ầ n p h â n t í c h c ấ u t r ú c m ô i t r ư ờ n g c ủ a h ọ : m ô i t r ư ờ n g x u n g q u a n h n h ư t h ế n à o t h ì n h â n c á c h c ủ a c o n n g ư ờ i , c ơ c h ế h à n h v i , n h ữ n g c o n đ ư ờ n g p h á t t r i ể n c ủ a h à n h v i s ẽ n h ư t h ế đ ó . N h ư n g c á c n h à t â m l ý h ọ c t ư s ả n l ạ i h i ể u m ô i t r ư ờ n g x ã h ộ i m ộ t c á c h s i ê u h ì n h , c o i m ô i t r ư ờ n g x ã h ộ i l à b ấ t b i ế n , q u y ế t đ ৉ n h t r ư ớ c s ố p h ậ n c o n n g ư ờ i , c ò n c o n n g ư ờ i đ ư ợ c x e m n h ư l à đ ố i t ư ợ n g t h ụ đ ộ n g t r ư ớ c ả n h h ư ơ n g c ủ a m ô i t r ư ờ n g .

Q u a n đ i ể m n à y x u ấ t h i ệ n ơ n ư ớ c A n h , c o i t r ẻ e m s i n h r a " n h ư t ờ g i ấ y t r ắ n g " h o ặ c " t ấ m b ả n g s ạ c h s ẽ " . S ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ h o à n t o à n p h ụ t h u ộ c v à o t á c đ ộ n g b ê n n g o à i , d o v ậ y n g ư ờ i l ớ n m u ố n v ẽ n ê n t ờ g i ấ y c á i g ì t h ì n ó n ê n t h ế . . .

Q u a n đ i ể m n h ư v ậ y s ẽ k h ô n g g i ả i t h í c h đ ư ợ c v ì s a o t r o n g m ô i t r ư ờ n g n h ư n h a u , l ạ i c ó n h ữ n g n h â n c á c h r ấ t k h á c n h a u .

- T h u y ế t h ộ i t ụ h a i y ê u t ố . N h ữ n g n g ư ờ i t h e o t h u y ế t n à y t í n h t ớ i t á c đ ộ n g c ủ a h a i y ế u t ố ( m ô i t r ư ờ n g v à t í n h d i t r u y ề n ) k h i n g h i ê n c ứ u t r ẻ e m . N h ư n g h ọ h i ể u v ề t á c đ ộ n g c ủ a h a i y ế u t ố đ ó m ộ t c á c h m á y m ó c , d ư ờ n g n h ư s ự t á c đ ộ n g q u a l ạ i g i ữ a c h ú n g q u y ế t đ ৉ n h t r ự c t i ế p t ớ i q u á t r ì n h p h á t t r i ể n , t r o n g đ ó d i t r u y ề n g i ữ v a i t r ò q u y ế t đ ৉ n h v à m ô i t r ư ờ n g l à đ i ề u k i ệ n đ ể b i ế n n h ữ n g đ ặ c đ i ể m t â m l ý đ ã đ ư ợ c đ ৉ n h s ẫ n t h à n h h i ệ n t h ự c .

T h e o h ọ , s ự p h á t t r i ể n l à s ự c h í n m u ồ i c ủ a n h ữ n g n ă n g l ự c , n h ữ n g n é t t í n h c á c h , n h ữ n g h ứ n g t h ú v à s ơ t h í c h . . . m à t r ẻ s i n h r a đ ã c ó . N h ữ n g n é t v à n h ữ n g đ ặ c đ i ể m t í n h c á c h . . . d o c h a m ẹ h o ặ c t ổ t i ê n t r u y ề n l ạ i c h o t h ế h ệ s a u d ư ớ i d ạ n g c ó s ẫ n , b ấ t b i ế n . T r o n g đ ó n h ৉ p đ ộ v à g i ớ i h ạ n c ủ a s ự p h á t t r i ể n l à t i ề n đ ৉ n h .

M ộ t s ố n g ư ờ i t h e o t h u y ế t n à y c ó đ ề c ậ p đ ế n ả n h h ư ơ n g c ủ a m ô i t r ư ờ n g đ ố i v ớ i t ố c đ ộ c h í n m u ồ i c ủ a n ă n g l ự c v à n é t t í n h c á c h đ ư ợ c t r u y ề n l ạ i c h o t r ẻ ( n h à t â m l ý h ọ c Ð ứ c V . S t e c m ơ ) . N h ư n g m ô i t r ư ờ n g k h ô n g p h ả i l à t o à n b ộ n h ữ n g đ i ề u k i ệ n v à h o à n c ả n h m à đ ứ a t r ẻ ( h a y n g ư ờ i l ớ n ) s ố n g , m à c h ỉ l à g i a đ ì n h c ủ a t r ẻ . " M ô i t r ư ờ n g " đ ó đ ư ợ c x e m n h ư c á i g ì r i ê n g b i ệ t , t á c h r ờ i k h ỏ i t o à n b ộ đ ờ i s ố n g x ã h ộ i . " M ô i t r ư ờ n g x u n g q u a n h " đ ó t h ư ờ n g x u y ê n ổ n đ ৉ n h , ả n h h ư ơ n g m ộ t c á c h đ ৉ n h m ệ n h t ớ i s ự p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ . T á c đ ộ n g c ủ a m ô i t r ư ờ n g , c ũ n g n h ư ả n h h ư ơ n g c ủ a y ế u t ố s i n h v ậ t ( d i t r u y ề n ) đ ৉ n h t r ư ớ c s ự p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ , k h ô n g p h ụ t h u ộ c v à o h o ạ t đ ộ n g s ư p h ạ m c ủ a n h à g i á o d ụ c v à o t í n h t í c h c ự c n g à y c à n g t ă n g c ủ a t r ẻ .

T h u y ế t h ộ i t ụ h a i y ế u t ố c ũ n g s a i l ầ m k h ô n g k é m g ì t h u y ế t t i ề n đ ৉ n h l à t h u y ế t d u y c ả m . T í n h c h ấ t m á y m ó c , s i ê u h ì n h c ủ a c á c q u a n n i ệ m n à y đ ề u đ ã b ৉ p h ê p h á n .

M ặ c d ù q u a n n i ệ m c ủ a n h ữ n g n g ư ờ i đ ạ i đ i ệ n c h o c á c t h u y ế t t r ê n b ề n g o à i c ó v ẻ k h á c n h a u , n h ư n g t h ự c c h ấ t đ ề u c ó n h ữ n g s a i l ầ m g i ố n g n h a u :

- H ọ đ ề u t h ừ a n h ậ n đ ặ c đ i ể m t â m l ý c ủ a c o n n g ư ờ i l à b ấ t b i ế n h o ặ c l à t i ề n đ ৉ n h , h o ặ c l à d o t i ề m n ă n g s i n h v ậ t d i t r u y ề n , h o ặ c l à ả n h h ư ơ n g c ủ a m ô i t r ư ờ n g b ấ t b i ế n . V ớ i q u a n n i ệ m n h ư v ậ y t h ì t r o n g t r ư ờ n g h ợ p n à o c o n e m c ủ a t ầ n g l ớ p c ó đ ặ c q u y ề n , đ ặ c l ợ i c ũ n g đ ề u c ó t r ì n h đ ộ p h á t t r i ể n t â m l ý h ơ n h ẳ n c o n e m g i a i c ấ p b ó c l ộ t ( d o h ọ c ó t ố c h ấ t d i t r u y ề n t ố t h ơ n h o ặ c d o h ọ s ố n g t r o n g m ô i t r ư ờ n g t r í t u ệ c ó t ổ c h ứ c c a o ) . D o v ậ y s ự b ấ t b ì n h đ ẳ n g t r o n g x ã h ộ i l à t ấ t n h i ê n , l à h ợ p l ý .

- C á c q u a n n i ệ m n à y đ ã đ á n h g i á k h ô n g đ ú n g v a i t r ò c ủ a g i á o đ ụ c . H ọ x e m x é t s ự p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ e m m ộ t c á c h t á c h r ờ i v à k h ô n g p h ụ t h u ộ c v à o n h ữ n g đ i ề u k i ệ n c ụ t h ể m à t r o n g d o q u á t r ì n h p h á t t r i ể n t â m l ý đ a n g d i ễ n r a . H ọ đ ã p h ủ n h ậ n t í n h t í c h c ự c r i ê n g c ủ a c á n h â n , c o i t h ư ờ n g n h ữ n g m â u t h u ẫ n b i ệ n c h ứ n g đ ư ợ c h ì n h t h à n h t r o n g q u á t r ì n h p h á t t r i ể n t â m l ý . C o i đ ứ a t r ẻ l à m ộ t t h ự c t h ể t ự n h i ê n , t h ụ đ ộ n g , c a m c h ৉ u ả n h h ư ơ n g c ó t í n h c h ấ t đ ư ợ c c o n n g ư ờ i , l à t h ự c t h ể x ã h ộ i t í c h c ự c , c h ủ đ ộ n g t r ư ớ c t ự n h i ê n c ó t h ể c ả i t ạ o đ ư ợ c t ự n h i ê n , x ã h ộ i v à b ả n t h â n đ ể p h á t t r i ể n n h â n c á c h . . . V ì p h ủ n h ậ n t í n h t í c h c ự c c ủ a t r ẻ , n ê n k h ô n g h i ể u đ ư ợ c v ì s a o t r o n g n h ữ n g đ i ề u k i ệ n c ù n g m ộ t m ô i t r ư ờ n g x ã h ộ i l ạ i h ì n h t h à n h n ê n

n h ữ n g n h â n c á c h k h á c n h a u v ề n h i ề u c h ỉ s ố , h o ặ c v ì s a o c ó n h ữ n g n g ư ờ i g i ố n g n h a u v ề t h ế g i ớ i n ộ i t â m , v ề n ộ i d u n g v à h ì n h t h ứ c h à n h v i l ạ i đ ư ợ c h ì n h t h à n h t r o n g n h ữ n g m ô i t r ư ờ n g x ã h ộ i k h á c n h a u .

c . Q u a n đ i ể m d u y v ậ t b i ệ n c h ű n g v ề s e p h á t t r i ể n t â m I ý

N g u y ê n l ý p h á t t r i ể n t r o n g t r i ế t h ọ c M á c - l ê n i n t h ừ a n h ậ n s ự p h á t t r i ể n l à q u á t r ì n h b i ế n đ ổ i c ủ a s ự v ậ t t ừ t h ấ p đ ế n c a o , t ừ đ ơ n g i ả n đ ế n p h ứ c t ạ p . Ð ó l à m ộ t q u á t r ì n h t í c h l u ỹ d ầ n v ề s ố l ư ợ n g d ẫ n đ ế n s ự t h a y đ ổ i v ề c h ấ t l ư ợ n g , l à q u á t r ì n h n ả y s i n h c á i m ớ i t r ê n c ơ s ơ c á i c ũ , d o s ự đ ấ u t r a n h g i ữ a c á c m ặ t đ ố i l ậ p n ằ m n g a y t r o n g b ả n t h â n s ự v ậ t , h i ệ n t ư ợ n g .

Q u a n đ i ể m M á c x í t n à y đ ư ợ c v ậ n d ụ n g đ ể x e m x é t s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m . B ả n c h ấ t c ủ a s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m k h ô n g p h ả i l à s ự t ă n g h o ặ c g i ả m v ề s ố l ư ợ n g , m à l à m ộ t q u á t r ì n h b i ế n đ ổ i v ề c h ấ t l ư ợ n g t â m l ý . S ự t h a y đ ổ i v ề l ư ợ n g c ủ a c á c c h ứ c n ă n g t â m l ý d ẫ n đ ế n s ự t h a y đ ổ i v ề c h ấ t v à đ ư a đ ế n s ự h ì n h t h à n h c á i m ớ i m ộ t c á c h n h ả y v ọ t .

S ự p h á t t r i ể n t â m l ý g ắ n l i ề n v ớ i s ự x u ấ t h i ệ n n h ữ n g đ ặ c đ i ể m m ớ i v ề c h ấ t - n h ữ n g c ấ u t ạ o t â m l ý m ớ i ơ n h ữ n g g i a i đ o ạ n l ứ a t u ổ i n h ấ t đ ৉ n h ( v í d ụ , n h u c ầ u t ự l ậ p ơ t r ẻ l ê n b a . . ) T r o n g c á c g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n k h á c n h a u , c ó s ự c ả i b i ế n v ề c h ấ t c ủ a c á c q u á t r ì n h t â m l ý v à t o à n b ộ n h â n c á c h t r ẻ .

X é t t r o n g t o à n c ụ c , p h á t t r i ể n l à c ả m ộ t q u á t r ì n h k ế t h ừ a . S ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m l à m ộ t q u á t r ì n h t r ẻ e m

l ĩ n h h ộ i n ề n v ă n h o á x ã h ộ i c ủ a l o à i n g ư ờ i .

B ằ n g l a o đ ộ n g c ủ a m ì n h , c o n n g ư ờ i g h i l ạ i k i n h n g h i ệ m , n ă n g l ự c . . . t r o n g c á c c ô n g c ụ s ả n x u ấ t , c á c đ ồ d ù n g h à n g n g à y , c á c t á c p h ẩ m v ă n h o á n g h ệ t h u ậ t . . . , c o n n g ư ờ i đ ã t í c h l u ỹ k i n h n g h i ệ m t h ự c t i ễ n x ã h ộ i c ủ a m ì n h t r o n g c á c đ ố i t ư ợ n g d o c o n n g ư ờ i t ạ o r a v à c á c q u a n h ệ c o n n g ư ờ i v ớ i c o n n g ư ờ i . N g a y t ừ k h i r a d ờ i đ ứ a t r ẻ đ ã s ố n g t r o n g t h ế g i ớ i đ ố i t ư ợ n g v à n h ữ n g q u a n h ệ đ ó . Ð ứ a t r ẻ k h ô n g c h ỉ t h í c h n g h i v ớ i t h ế g i ớ i đ ồ v ậ t v à h i ệ n t ư ợ n g d o c o n n g ư ờ i t ạ o r a , m à c ò n l ĩ n h h ộ i t h ế g i ớ i đ ó . Ð ứ a t r ẻ đ ã t i ế n h à n h n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g c ă n b ả n t ư ơ n g ứ n g v ớ i h o ạ t đ ộ n g m à t r ư ớ c đ ó l o à i n g ư ờ i đ ã t h ể h i ệ n v à o t r o n g đ ồ v ậ t , h i ệ n t ư ợ n g . N h ờ c á c h đ ó n ó l ĩ n h h ộ i đ ư ợ c n h ữ n g n ă n g l ự c đ ó c h o m ì n h . Q u á t r ì n h đ ó l à q u á t r ì n h t â m l ý t r ẻ p h á t t r i ể n .

N h ư v ậ y , p h á t t r i ể n t â m l ý l à k ế t q u ả h o ạ t đ ộ n g c ủ a c h í n h đ ứ a t r ẻ v ớ i n h ữ n g đ ố i t ư ợ n g d o l o à i n g ư ờ i t ạ o r a .

N h ữ n g đ ứ a t r ẻ k h ô n g t ự l ớ n l ê n g i ữ a m ô i t r ư ờ n g . N ó c h ỉ c ó t h ể l ĩ n h h ộ i k i n h n g h i ệ m x ã h ộ i k h i c ó v a i t r ò t r u n g g i a n c ủ a n g ư ờ i l ớ n . N h ờ s ự t i ế p x ú c v ớ i n g ư ờ i l ớ n v à h ư ớ n g d ẫ n c ủ a n g ư ờ i l ớ n m à n h ữ n g q u á t r ì n h n h ậ n t h ứ c , k ĩ n ă n g , k ĩ x ả o v à c ả n h ữ n g n h u c ầ u x ã h ộ i c ủ a t r ẻ đ ư ợ c h ì n h t h à n h . N g ư ờ i l ớ n g i ú p t r ẻ e m n ắ m đ ư ợ c n g ô n n g ữ , p h ư ơ n g t h ứ c h o ạ t đ ộ n g . . .

N h ữ n g b i ế n đ ổ i v ề c h ấ t t r o n g t â m l ý s ẽ đ ư a đ ứ a t r ẻ t ừ l ứ a t u ổ i n à y s a n g l ứ a t u ổ i k h á c . B ấ t c ứ m ộ t m ộ t m ứ c đ ộ n à o c ủ a t r ì n h đ ộ t r ư ớ c c ũ n g l à s ự c h u ẩ n b ৉ c h o t r ì n h đ ộ

s a u . Y ế u t ố t â m l ý l ú c đ ầ u ơ v ৉ t r í t h ứ y ế u , s a u c h u y ể n s a n g v ৉ t r í c h ủ y ế u .

T ó m l ạ i s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ đ ầ y b i ế n đ ộ n g v à d i ễ n r a c ự c k ì n h a n h c h ó n g . Ð ó l à m ộ t q u á t r ì n h k h ô n g p h ẳ n g l ặ n g , m à c ó k h ủ n g h o ả n g v à đ ộ t b i ế n . C h í n h h o ạ t đ ộ n g c ủ a đ ứ a t r ẻ d ư ớ i s ự h ư ớ n g d ẫ n c ủ a n g ư ờ i l ớ n l à m c h o t â m l ý c ủ a n ó đ ư ợ c h ì n h t h à n h v à p h á t t r i ể n .

N h ư n g , c á c n h à t â m l ý h ọ c M á c x í t c ũ n g t h ừ a n h ậ n r ằ n g , s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c h ỉ c ó t h ể x ả y r a t r ê n n ề n c ủ a m ộ t c ơ s ơ v ậ t c h ấ t n h ấ t đ ৉ n h ( m ộ t c ơ t h ể n g ư ờ i v ớ i n h ữ n g đ ặ c đ i ể m b ẩ m s i n h d i t r u y ề n c ử a n ó ) . T r ẻ e m s i n h r a v ớ i n h ữ n g đ ặ c đ i ể m b ẩ m s i n h , d i t r u y ề n n h ấ t đ ৉ n h . V ì v ậ y s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a m ỗ i n g ư ờ i d ự a t r ê n c ơ s ơ v ậ t c h ấ t r i ê n g . S ự k h á c n h a u n à y c ó t h ể ả n h h ư ơ n g t ớ i t ố c đ ộ đ ỉ n h c a o . . . c ủ a c á c t h à n h t ự u c ủ a c o n n g ư ờ i c ụ t h ể t r o n g m ộ t l ĩ n h v ự c n à o đ ó , c ó t h ể ả n h h ư ơ n g t ớ i c o n đ ư ờ n g v à p h ư ơ n g t h ứ c k h á c n h a u c ủ a s ự p h á t t r i ể n c á c t h u ộ c t í n h t â m l ý . C h ú n g l à t i ề n đ ề , đ i ề u k i ệ n c ầ n t h i ế t đ ể p h á t t r i ể n t â m l ý , n h ữ n g đ i ề u k i ệ n đ ó k h ô n g q u y ế t đ ৉ n h s ự p h á t t r i ể n t â m l ý , n ó c ó t h ể t r ơ t h à n h h i ệ n t h ự c h a y k h ô n g c ò n p h ụ t h u ộ c v à o m ộ t t ổ h ợ p n h ữ n g y ế u t ố k h á c n ữ a .

2 . Q u y I u ậ t c h u n g c ủ a s e p h á t t r i ể n t â m I ý t r ẻ e m .

a . T í n h k h ô n g đ ồ n g đ ề u c ủ a s e p h á t t r i ể n t â m I ý

T r o n g n h ữ n g đ i ề u k i ệ n b ấ t k ỳ , t h ậ m c h í n g a y c ả t r o n g n h ữ n g đ i ề u k i ệ n t h u ậ n l ợ i n h ấ t c ủ a v i ệ c g i á o d ụ c t h ì n h ữ n g b i ể u h i ệ n t â m l ý , n h ữ n g c h ứ c n ă n g t â m l ý k h á c n h a u . . . c ũ n g k h ô n g t h ể p h á t t r i ể n ơ m ứ c đ ộ n h ư n h a u . C ó n h ữ n g t h ờ i k ỳ t ố i ư u đ ố i v ớ i s ự p h á t t r i ể n m ộ t h ì n h t h ứ c

h o ạ t đ ộ n g t â m l ý n à o đ ó . V í d ụ : g i a i đ o ạ n t h u ậ n l ợ i n h ấ t c h o s ự p h á t t r i ể n n g ô n n g ữ l à t h ờ i k ỳ t ừ 1 t u ổ i đ ế n 5 t u ổ i ; c h o s ự h ì n h t h à n h n h i ề u k ỹ x ả o v ậ n đ ộ n g l à t u ổ i h ọ c s i n h c ấ p I , c h o s ự h ì n h t h à n h t ư d u y t o á n h ọ c l à g i a i đ o ạ n t ừ 1 5 - 2 0 t u ổ i .

b . T í n h t o à n v ẹ n c ủ a t â m I ý

C ù n g v ớ i s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c o n n g ư ờ i n g à y c à n g c ó t í n h t r ọ n v ẹ n , t h ố n g n h ấ t v à b ề n v ữ n g . S ự p h á t t r i ể n t â m l ý l à s ự c h u y ể n b i ế n d ầ n c á c t r ạ n g t h á i t â m l ý t h à n h c á c đ ặ c đ i ể m t â m l ý c á n h â n . T â m l ý t r ẻ n h ỏ p h ầ n l ớ n l à m ộ t t ổ h ợ p t h i ế u h ệ t h ố n g n h ữ n g t â m t r ạ n g r ờ i r ạ c k h á c n h a u . S ự p h á t t r i ể n t h ể h i ệ n ơ c h o n h ữ n g t â m t r ạ n g đ ó d ầ n d ầ n c h u y ể n t h à n h c á c n é t c ủ a n h â n c á c h . V í d ụ , t â m t r ạ n g v u i v ẻ , t h o ả i m á i n ả y s i n h t r o n g q u á t r ì n h l a o đ ộ n g c h u n g h ợ p v ớ i l ứ a t u ổ i : n ế u đ ư ợ c l ặ p đ i l ặ p l ạ i t h ư ờ n g x u y ê n s ẽ c h u y ể n t h à n h l ò n g y ê u l a o đ ộ n g .

T í n h t r ọ n v ẹ n c ủ a t â m l ý p h ụ t h u ộ c k h á n h i ề u v à o đ ộ n g c ơ c h ỉ đ ạ o h à n h v i c ủ a t r ẻ . C ù n g v ớ i g i á o d ụ c , c ù n g v ớ i s ự m ơ r ộ n g k i n h n g h i ệ m s ố n g , n h ữ n g đ ộ n g c ơ h à n h v i c ủ a t r ẻ n g à y c à n g t r ơ n ê n t ự g i á c , c ó ý n g h ĩ a x ã h ộ i v à n g à y c à n g b ộ c l ộ r õ t r o n g n h â n c á c h c ủ a t r ẻ . T r ẻ m ẫ u g i á o t h ư ờ n g h à n h đ ộ n g v ì m u ố n t h o ả m ã n m ộ t đ i ề u g ì đ ó v à đ ộ n g c ơ đ ó t h a y đ ổ i l u ô n t r o n g m ộ t n g à y . N h ư n g t h i ế u n i ê n v à t h a n h n i ê n t h ư ờ n g h à n h đ ộ n g d o đ ộ n g c ơ x ã h ộ i , d o t i n h t h ầ n n g h ĩ a v ụ , d o s ự p h á t t r i ể n t o à n d i ệ n c ủ a b ả n t h â n . . . t h ú c đ ẩ y .

c . T í n h m ề m d ẻ o v à k h ả n ă n g b ù t r ȕ

H ệ t h ầ n k i n h c ủ a t r ẻ e m r ấ t m ề m d ẻ o . D ự a t r ê n t í n h m ề m d ẻ o c ủ a h ệ t h ầ n k i n h m à t á c đ ộ n g c ủ a g i á o d ụ c c ó t h ể l à m t h a y đ ổ i t â m l ý t r ẻ e m .

T í n h m ề m d ẻ o c ũ n g t ạ o r a k h ả n ă n g b ù t r ừ , k h i m ộ t c h ứ c n ă n g t â m l ý h o ặ c s i n h l ý n à o đ ó y ế u h o ặ c t h i ế u t h ì n h ữ n g c h ứ c n ă n g t â m l ý k h á c đ ư ợ c t ă n g c ư ờ n g , p h á t t r i ể n m ạ n h h ơ n đ ể b ù đ ắ p h o ạ t đ ộ n g k h ô n g đ ầ y đ ủ c ủ a c h ứ c n ă n g b ৉ y ế u h a y b ৉ h ỏ n g . T h í d ụ : k h u y ế t t ậ t c ủ a t h ৉ g i á c đ ư ợ c b ù đ ắ p b ằ n g s ự p h á t t r i ể n m ạ n h m ẽ h o ạ t đ ộ n g c ủ a t h í n h g i á c . T r í n h ớ k é m c ó t h ể đ ư ợ c b ù t r ừ b ằ n g t í n h t ổ c h ứ c c a o , t í n h c h í n h x á c c ủ a h o ạ t đ ộ n g .

Ð ó l à m ộ t s ố q u y l u ậ t c ơ b ả n c ủ a s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m . N h ư n g n h ữ n g q u y l u ậ t đ ó c h ỉ l à m ộ t s ố x u t h ế c ủ a s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ c ó t h ể x ả y r a . N h ữ n g q u y l u ậ t đ ó c ó s a u s o v ớ i ả n h h ư ơ n g c ủ a m ô i t r ư ờ n g ( t r o n g đ ó c ó g i á o d ụ c ) . S ự p h á t t r i ể n v à n g a y c ả t í n h đ ộ c đ á o c ủ a n h ữ n g x u t h ế đ ó c ũ n g p h ụ t h u ộ c v à o đ i ề u k i ệ n s ố n g c ủ a t r ẻ e m ( t r ư ớ c h ế t l à g i á o d ụ c ) . S ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ e m k h ô n g t u â n t h e o q u y l u ậ t s i n h h ọ c , m à t u â n t h e o q u y l u ậ t x ã h ộ i . D ù c ó b ộ ó c t i n h v i đ ế n đ â u c h ă n g n ữ a , n h ư n g k h ô n g s ố n g t r o n g x ã h ộ i l o à i n g ư ờ i t h ì t r ẻ c ũ n g k h ô n g t h ể t r ơ t h à n h t h ự c t h ể n g ư ờ i v ớ i đ ầ y đ ủ t í n h x ã h ộ i .

3 . D ạ y h ọ c , g i á o d ụ c v à s e p h á t t r i ể n t â m I ý

T r ẻ c h ỉ c ó t h ể l ĩ n h h ộ i k i n h n g h i ệ m x ã h ộ i n h ờ s ự t i ế p x ú c v ớ i n g ư ờ i l ớ n . N h ư n g s ự t i ế p x ú c c ủ a t r ẻ v ớ i n g ư ờ i l ớ n c ó h i ệ u q u ả t ố t v ớ i đ i ề u k i ệ n l à s ự t i ế p x ú c đ ó đ ư ợ c t ổ c h ứ c đ ặ c b i ệ t v à c h ặ t c h ẽ , n h ấ t l à t r o n g q u á t r ì n h h o ạ t đ ộ n g s ư p h ạ m . D o v ậ y , g i á o d ụ c g i ữ v a i t r ò c h ủ đ ạ o đ ố i

v ớ i s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m . G i á o d ụ c v à d ạ y h ọ c l à c o n đ ư ờ n g đ ặ c b i ệ t đ ể t r u y ề n đ ạ t n h ữ n g p h ư ơ n g t i ệ n h o ạ t đ ộ n g c ủ a c o n n g ư ờ i ( c ô n g c ụ , k í h i ệ u ) , t r u y ề n đ ạ t n h ữ n g k i n h n g h i ệ m x ã h ộ i c h o t h ế h ệ s a u . K h i n ó i t ớ i v a i t r ò c h ủ đ ạ o c ủ a g i á o d ụ c , d ạ y h ọ c , c á c n h à t â m l ý h ọ c M á c x í t n h ấ n m ạ n h , đ ó l à q u á t r ì n h t á c đ ộ n g c ó m ụ c đ í c h , c ó ý t h ứ c c ủ a t h ế h ệ t r ư ơ n g t h à n h đ ố i v ớ i t h ế h ệ t r ẻ p h ạ m h ì n h t h à n h n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t n h ấ t đ ৉ n h c ủ a c á n h â n đ á p ứ n g đ ư ợ c n h ữ n g n h u c ầ u c ủ a x ã h ộ i .

K h i k h ẳ n g đ ৉ n h v a i t r ò c h ủ đ ạ o c ủ a g i á o d ụ c , d ạ y h ọ c đ ố i v ớ i s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m c h ú n g t a c ầ n l ư u ý : t â m l ý c ủ a c o n n g ư ờ i m a n g t í n h c h ủ t h ể , n h ữ n g t á c đ ộ n g c ủ a đ i ề u k i ệ n b ê n n g o à i l u ô n l u ô n b ৉ k h ú c x ạ t h ô n g q u a k i n h n g h i ệ m s ố n g c ủ a c o n n g ư ờ i . D o v ậ y , n h ữ n g h ọ c s i n h k h á c n h a u c ó t h ể c ó t h á i đ ộ k h á c n h a u t r ư ớ c c ù n g m ộ t y ê u c ầ u c ủ a c ô g i á o .

C o n n g ư ờ i l à c h ủ t h ể h o ạ t đ ộ n g , c h ủ t h ể t r ư ớ c n h ữ n g t á c đ ộ n g c ủ a m ô i t r ư ờ n g . D o v ậ y , c á c t á c đ ộ n g c ủ a b ê n n g o à i q u y ế t đ ৉ n h t â m l ý c ủ a c o n n g ư ờ i m ộ t c á c h g i á n t i ế p t h ô n g q u a q u á t r ì n h t á c đ ộ n g q u a l ạ i c ủ a c o n n g ư ờ i v ớ i m ô i t r ư ờ n g , t h ô n g q u a h o ạ t đ ộ n g c ủ a c o n n g ư ờ i t r o n g m ô i t r ư ờ n g đ ó .

H ơ n n ữ a , c o n n g ư ờ i l à m ộ t c h ủ t h ể t í c h c ự c c ó t h ể t ự g i á c t h a y đ ổ i đ ư ợ c c h í n h b ả n t h â n m ì n h - c o n n g ư ờ i c ó t h ể t ự g i á o d ụ c ( ơ t u ổ i t h i ế u n i ê n , t ự ý t h ứ c p h á t t r i ể n m ạ n h m ẽ , c á c e m c ó t h ể t ự g i á o d ụ c m ộ t c á c h c ó ý t h ứ c ) . N h ư n g q u á t r ì n h t ự g i á o d ụ c c ủ a t r ẻ k h ô n g t á c h k h ỏ i t á c đ ộ n g c ủ a m ô i t r ư ờ n g . N ó đ ư ợ c g i á o d ụ c k í c h t h í c h , h ư ớ n g

d ẫ n . . . v à d i ễ n r a t r o n g q u á t r ì n h đ ứ a t r ẻ t á c đ ộ n g q u a l ạ i t í c h c ự c v ớ i n h ữ n g n g ư ờ i x u n g q u a n h .

D o v ậ y , n h ữ n g t á c đ ộ n g n h ư n h a u , n h ữ n g đ i ề u k i ệ n b ê n n g o à i n h ư n h a u c ó t h ể ả n h h ư ơ n g k h á c n h a u đ ế n t r ẻ e m . . .

G i á o d ụ c d ạ y h ọ c c ó v a i t r ò c h ủ đ ạ o đ ố i v ớ i s ự p h á t t r i ể n . M ố i q u a n h ệ g i ữ a g i á o d ụ c , d ạ y h ọ c v à p h á t t r i ể n l à m ố i q u a n h ệ b i ệ n c h ứ n g . H a i q u á t r ì n h n à y k h ô n g p h ả i l à h a i q u á t r ì n h d i ễ n r a s o n g s o n g , m à c h ú n g t h ố n g n h ấ t v ớ i n h a u , c ó q u a n h ệ t ư ơ n g h ỗ n h a u . S ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ c h ỉ c ó t h ể d i ễ n r a m ộ t c á c h t ố t đ ẹ p t r o n g n h ữ n g đ i ề u k i ệ n c ủ a g i á o d ụ c v à d ạ y h ọ c . N h ư n g đ ể g i ữ đ ư ợ c v a i t r ò c h ủ đ ạ o , g i á o d ụ c v à d ạ y h ọ c p h ả i k í c h t h í c h , d ẫ n d ắ t s ự p h á t t r i ể n c h ứ k h ô n g c h ờ đ ợ i s ự p h á t t r i ể n . G i á o d ụ c p h ả i đ i t r ư ớ c m ộ t b ư ớ c , p h ả i đ ó n t r ư ớ c s ự p h á t t r i ể n , t ạ o n ê n ơ t r ẻ q u á t r ì n h g i ả i q u y ế t m â u t h u ẫ n l i ê n t ụ c đ ể t h ú c đ ẩ y s ự p h á t t r i ể n .

T u y v ậ y , t r o n g k h i k í c h t h í c h s ự p h á t t r i ể n , đ i t r ư ớ c s ự p h á t t r i ể n m ộ t b ư ớ c , g i á o d ụ c v à d ạ y h ọ c c ầ n t í n h đ ế n n h ữ n g đ ặ c đ i ể m c ủ a m ứ c đ ộ đ ã đ ạ t đ ư ợ c ơ t r ẻ , t í n h đ ế n đ ặ c đ i ể m l ứ a t u ổ i v à q u y l u ậ t b ê n t r o n g c ủ a s ự p h á t t r i ể n . D o v ậ y , k h ả n ă n g c ủ a g i á o d ụ c v à d ạ y h ọ c r ấ t r ộ n g l ớ n , n h ư n g k h ô n g v ô h ạ n . M u ố n t â m l ý c ủ a t r ẻ p h á t t r i ể n đ ú n g đ ắ n r ấ t c ầ n c ó s ự t ự g i á o d ụ c c ủ a t r ẻ t r o n g t ấ t c ả c á c t h ờ i k ỳ c ủ a c u ộ c đ ờ i .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

I I I - S Ự P H Â N C H I A G I A I Ð O Ạ N P H Á T T R I Ể N T Â M L Ý

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 1 : N H প P M Ô N T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Ý H Ọ C S Ú P H Ạ M

1 . Q u a n n i ệ m v ề g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n c ủ a t â m I ý

C ó t h ể n ó i q u a n n i ệ m b ả n c h ấ t c ủ a s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c o n n g ư ờ i n h ư t h ế n à o t h ì q u a n n i ệ m v ề l ứ a t u ổ i t ư ơ n g ứ n g n h ư v ậ y .

Q u a n n i ệ m s i n h v ậ t c o i s ự p h á t t r i ể n t â m l ý n h ư l à m ộ t q u á t r ì n h s i n h v ậ t t ự n h i ê n , đ ã k h ẳ n g đ ৉ n h t í n h b ấ t b i ế n , t í n h t u y ệ t đ ố i c ủ a c á c g i a i đ o ạ n l ứ a t u ổ i . Q u a n n i ệ m đ ố i l ậ p l ạ i p h ủ n h ậ n k h á i n i ệ m l ứ a t u ổ i . H ọ c o i s ự p h á t t r i ể n n h ư l à s ự t í c h l u ỹ t r i t h ứ c , k ĩ n ă n g , k ĩ x ả o m ộ t c á c h đ ơ n g i ả n .

T â m l ý h ọ c M á c x í t , đ ạ i d i ệ n l à L . X . V ư g ô t x k i , c o i l ứ a t u ổ i l à m ộ t t h ờ i k ỳ p h á t t r i ể n n h ấ t đ ৉ n h đ ó n g k í n m ộ t c á c h t ư ơ n g đ ố i , m à ý n g h ĩ a c ủ a n ó đ ư ợ c q u y ế t đ ৉ n h b ơ i v ৉ t r í c ủ a t h ờ i k ỳ đ ó t r o n g c ả q u á t r ì n h p h á t t r i ể n c h u n g , v à ơ đ ó n h ữ n g q u y l u ậ t p h á t t r i ể n c h u n g b a o g i ờ c ũ n g đ ư ợ c t h ể h i ệ n m ộ t c á c h đ ộ c đ á o v ề c h ấ t . K h i c h u y ể n t ừ l ứ a t u ổ i n à y s a n g l ứ a t u ổ i k h á c b a o g i ờ c ũ n g x u ấ t h i ệ n n h ữ n g c ấ u t ạ o t â m l ý m ớ i c h ư a t ừ n g c ó t r o n g c á c t h ờ i k ỳ t r ư ớ c . N h ữ n g c ấ u t ạ o m ớ i n à y c ả i t ổ l ạ i v à l à m b i ế n đ ổ i c h í n h t i ế n t r ì n h p h á t t r i ể n .

M ỗ i g i a i đ o ạ n đ ư ợ c q u y ế t đ ৉ n h b ơ i m ộ t t ổ h ợ p n h i ề u đ i ề u k i ệ n . Ð ó l à đ ặ c đ i ể m c ủ a n h ữ n g đ i ề u k i ệ n s ố n g v à h o ạ t đ ộ n g c ủ a t r ẻ c ù n g v ớ i h ệ t h ố n g c á c y ê u c ầ u đ ề r a c h o t r ẻ t r o n g g i a i đ o ạ n đ ó ; đ ặ c đ i ể m c ủ a c á c m ố i q u a n h ệ c ủ a t r ẻ v ớ i m ô i t r ư ờ n g x u n g q u a n h ; k i ể u t r i t h ứ c v à h o ạ t

đ ộ n g m à t r ẻ đ ã n ắ m đ ư ợ c c ù n g v ớ i p h ư ơ n g t h ứ c l ĩ n h h ộ i c á c t r i t h ứ c đ ó v à m ộ t y ế u t ố c ầ n t h i ế t n ữ a l à n h ữ n g đ ặ c đ i ể m c ủ a s ự p h á t t r i ề n c ơ t h ể t r ẻ ơ g i a i đ o ạ n đ ó . N h ữ n g đ ặ c đ i ể m l ứ a t u ổ i l à đ ặ c đ i ể m c h u n g . đ ặ c t r ư n g đ i ể n h ì n h n h ấ t : c h ỉ r a h ư ớ n g p h á t t r i ể n c h u n g . N h ư n g l ứ a t u ổ i k h ô n g p h ả i l à p h ạ m t r ù t u y ệ t đ ố i , b ấ t b i ế n . G i a i đ o ạ n l ứ a t u ổ i c h ỉ c ó ý n g h ĩ a t ư ơ n g đ ố i .

T u ổ i c h ỉ c ó ý n g h ĩ a l à y ế u t ố t h ờ i g i a n t r o n g q u á t r ì n h p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ . T r ẻ c ầ n t h ờ i g i a n c h u ẩ n b ৉ v ề m ọ i m ặ t đ ể c h u y ể n s a n g m ộ t g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n m ớ i ( đ ể l ớ n l ê n v ề c ơ t h ể , m ơ r ộ n g q u a n h ệ x ã h ộ i , t í c h l u ỹ t r i t h ứ c , p h ư ơ n g t h ứ c h à n h đ ộ n g . . . ) . N h ư n g t u ổ i k h ô n g q u y ế t đ ৉ n h t r ự c t i ế p s ự p h á t t r i ể n n h â n c á c h . T u ổ i c ó t h ể p h ù h ợ p v ớ i t r ì n h đ ộ p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ h o ặ c c ó t h ể đ i n h a n h h a y c h ậ m h ơ n . . . l à d o t a b i ế t v ậ n d ụ n g t h ờ i g i a n v à đ i ề u k i ệ n g i á o d ụ c đ ể t ổ c h ứ c c u ộ c s ố n g c ủ a t r ẻ , t ổ c h ứ c s ự t i ế p x ú c c ủ a t r ẻ v ớ i t h ế g i ớ i x u n g q u a n h c ó t ố t h a y k h ô n g .

2 . P h â n c h i a g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n t â m I ý t r ẻ e m

C ă n c ứ v à o n h ữ n g t h a y đ ổ i c ơ b ả n t r o n g đ i ề u k i ệ n s ố n g v à h o ạ t đ ộ n g c ủ a t r ẻ , c ă n c ứ v à o n h ữ n g t h a y đ ổ i t r o n g c ấ u t r ú c t â m l ý c ủ a t r ẻ m à c ả v à o s ự t r ư ơ n g t h à n h c ủ a c ơ t h ể t r ẻ e m , n g ư ờ i t a c h i a r a m ộ t s ố t h ờ i k ỳ c h ủ y ế u t r o n g s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m :

- G i a i đ o ạ n t r ư ớ c t u ổ i h ọ c :

+ T u ổ i s ơ s i n h : T h ờ i k ỳ 2 t h á n g đ ầ u s a u k h i s i n h

+ T u ổ i h à i n h i : T h ờ i k ỳ 2 t h á n g đ ế n 1 2 t h á n g

+ T u ổ i v ư ờ n t r ẻ : T ừ 1 đ ế n h ế t 3 n ă m

t u ổ i .

+ T u ổ i m ẫ u g i á o : T ừ 3 đ ế n h ế t 5 n ă m

- G i a i đ o ạ n t u ổ i h ọ c s i n h :

+ T h ờ i k ỳ đ ầ u t u ổ i h ọ c h a y n h i đ ồ n g : T ừ 6 đ ế n 1 1 , 1 2

+ T h ờ i k ỳ g i ữ a t u ổ i h ọ c h a y t h i ế u n i ê n : T ừ 1 1 , 1 2 đ ế n

1 4 , 1 5 t u ổ i .

+ T h ờ i k ỳ c u ố i t u ổ i h ọ c h a y đ ầ u t u ổ i t h a n h n i ê n : T ừ 1 4 , 1 5 đ ế n 1 7 , 1 8 t u ổ i .

M ỗ i t h ờ i k ỳ c ó m ộ t v ৉ t r í , v a i t r ò n h ấ t đ ৉ n h t r o n g q u á t r ì n h c h u y ể n t ừ đ ứ a t r ẻ m ớ i s i n h s a n g m ộ t n h â n c á c h t r ư ơ n g t h à n h . M ỗ i t h ờ i k ỳ p h á t t r i ể n c ó n h ữ n g n é t t â m l ý đ ặ c t r ư n g c ủ a m ì n h , m à đ ứ a t r ẻ p h ả i t r ả i q u a . S ự c h u y ể n t ừ t h ờ i k ỳ n à y s a n g t h ờ i k ỳ k h á c b a o g i ờ c ũ n g g ắ n v ớ i s ự x u ấ t h i ệ n n h ữ n g c ấ u t ạ o t â m l ý m ớ i v ề c h ấ t .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

C Â U H Ỏ I Ô N T প P

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 1 : N H প P M Ô N T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Ý H Ọ C S Ú P H Ạ M

1 . T ó m t ắ t q u a n đ i ể m c ơ b ả n c ủ a t h u y ế t t i ề n đ ৉ n h , t h u y ế t d u y c ả m , t h u y ế t h ộ i t ụ h a i y ế u t ố v ề n g u ồ n g ố c s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m . N h ữ n g t h u y ế t đ ó c ó đ ặ c đ i ể m g ì c ầ n p h ê p h á n ?

2 . N ê u q u a n đ i ể m c ủ a t â m l ý h ọ c d u y v ậ t b i ệ n c h ứ n g v ề s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m . T ừ đ ó r ú t r a k ế t l u ậ n g ì c h o c ô n g t á c s ư p h ạ m ?

3 . T â m l ý h ọ c d u y v ậ t b i ệ n c h ứ n g q u a n n i ệ m n h ư t h ế n à o v ề q u a n h ệ g i ữ a g i á o d ụ c , d ạ y h ọ c v à s ự p h á t t r i ể n t â m l ý ?

4 . T ạ i s a o n ó i g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n t â m l ý c h ỉ c ó ý n g h ĩ a t ư ơ n g đ ố i ?

C Â U H Ỏ I T H Ả O L U প N

Q u a n đ i ể m c ủ a t â m l ý h ọ c d u y v ậ t b i ệ n c h ứ n g v ề t r ẻ e m v à s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ e m . T ừ đ ó r ú t r a n h ữ n g k ế t l u ậ n c ầ n t h i ế t c h o c ô n g t á c s ư p h ạ m

N ộ i d u n g c h ỉ n h c ầ n đ ề c ậ p

- Q u a n n i ệ m v ề s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ

- C á c y ế u t ố ả n h h ư ơ n g đ ế n s ự p h á t t r i ể n t â m l ý t r ẻ

e m

- V a i t r ò c ủ a c á c y ế u t ố v à m ố i t ư ơ n g q u a n c ủ a c h ú n g

t r o n g s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ .

B À I T প P T H Ự C H À N H

A n h ( c h ৉ ) h ã y s ư u t ầ m c a d a o , t ụ c n g ữ p h ả n á n h q u a n đ i ể m c ủ a n h â n d â n n ư ớ c t a x o a y q u a n h c á c v ấ n đ ề :

- D i t r u y ề n v à s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ e m .

- H o à n c ả n h v à s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ e m .

- G i á o d ụ c v à s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t r ẻ e m .

- T í n h t í c h c ự c h o ạ t đ ộ n g c ủ a t r ẻ v à s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a c h ú n g .

V ậ n d ụ n g q u a n đ i ể m t â m l ý h ọ c M á c x í t p h â n t í c h n h ữ n g q u a n n i ệ m đ ú n g , s a i , c h ư a đ ầ y đ ủ c ủ a c á c c â u c a d a o t ụ c n g ữ đ ư ợ c s ư u t ầ m .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

T R U N G H Ọ C C Ó S o

T L Ữ ( A T T U h Ỗ i I ế V À u T Â M n L i Í ê H n Ọ C ) S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L

C h ư ó n g 2 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H

 M L Í H Ọ C Ữ A T U Ỗ I

" T h i ế u n i ê n k h ô n g c ò n l à t r ẻ c o n . N h ư n g c h ư a h ẳ n l à n g ư ờ i l ớ n "

I - V ḷ T R Í , Ý N G H Ĩ A C Ủ A G I A I Ð O Ạ N P H Á T T R I Ể N T Â M L Ý Ở L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

I - N H Ữ N G Ð I Ề U K I į N P H Á T T R I Ể N T Â M L Ý Ở L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

I - M ộ T S Ố Q U A N N I į M V Ề " K H Ủ N G H O Ả N G " T R O N G S Ự P H Á T T R I Ề N T Â M L Ý Ở L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

I V - H O Ạ T Ð ộ N G H Ọ C T প P V À S Ự P H Á T T R I Ể N T R Í T U į

V - H O Ạ T Ð ộ N G G I A O T I Ế P C Ủ A L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

V I - S Ự P H Á T T R I Ể N N H Â N C Á C H Ở L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

C Â U H Ỏ I Ô N T প P

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

T R I Ể N T Â M L Ý o L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G

T L Ữ H A T Ọ U Ỗ C I V À C T Â Ó M L S Í H o Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L C h ư ơ n g 2 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

( T h i ế u n i ê n )

I - V Ị T R Í , Ý N G H Ĩ A C Ủ A G I A I Ð O Ạ N P H Á T

 M L Í H Ọ C Ữ A T U Ỗ I à

L ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ b a o g ồ m n h ữ n g e m c ó đ ộ t u ổ i t ừ 1 1 , 1 2 t u ổ i đ ế n 1 4 , 1 5 t u ổ i . Ð ó l à n h ữ n g e m đ a n g t h e o h ọ c t ừ l ớ p 6 đ ế n l ớ p 9 ơ t r ư ờ n g t r u n g h ọ c c ơ s ơ .

L ứ a t u ổ i n à y c ò n g ọ i l à l ứ a t u ổ i t h i ế u n i ê n v à n ó c ó m ộ t v ৉ t r í đ ặ c b i ệ t t r o n g t h ờ i k ỳ p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ e m . V ৉ t r í đ ặ c b i ệ t n à y đ ư ợ c p h ả n á n h b ằ n g n h ữ n g t ê n g ọ i k h á c n h a u c ủ a n ó : " t h ờ i k ỳ q u á đ ộ " , " t u ổ i k h ó b ả o " , " t u ổ i k h ủ n g h o ả n g " , " t u ổ i b ấ t t r ৉ " . . . N h ữ n g t ê n g ọ i đ ó n ó i l ê n t í n h p h ứ c t ạ p v à t ầ m q u a n t r ọ n g c ủ a l ứ a t u ổ i n à y t r o n g q u á t r ì n h p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ e m .

Ð â y l à t h ờ i k ỳ c h u y ể n t ừ t h ờ i t h ơ ấ u s a n g t u ổ i t r ư ơ n g t h à n h .

N ộ i d u n g c ơ b ả n c ủ a s ự k h á c b i ệ t ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ v ớ i c á c e m ơ l ứ a t u ổ i k h á c l à s ự p h á t t r i ể n m ạ n h m ẽ , t h i ế u c â n đ ố i v ề c á c m ặ t t r í t u ệ , đ ạ o đ ứ c . S ự x u ấ t h i ệ n n h ữ n g y ế u t ố m ớ i c ủ a s ự t r ư ơ n g t h à n h d o k ế t q u ả c ủ a s ự b i ế n đ ổ i c ơ t h ể , c ủ a s ự t ự ý t h ứ c , c ủ a c á c k i ể u q u a n h ệ v ớ i n g ư ờ i l ớ n , v ớ i b ạ n b è , c ủ a h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p , h o ạ t đ ộ n g x ã h ộ i . . .

Y ế u t ố đ ầ u t i ê n c ủ a s ự p h á t t r i ể n n h â n c á c h ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à t í n h t í c h c ự c x ã h ộ i m ạ n h m ẽ c ủ a b ả n t h â n c á c e m n h ằ m l ĩ n h h ộ i n h ữ n g g i á t r ৉ , n h ữ n g c h u ẩ n m ự c n h ấ t đ ৉ n h , n h ằ m x â y d ự n g n h ữ n g q u a n h ệ t h o ả đ á n g v ớ i n g ư ờ i l ớ n , b ạ n b è , v à c u ố i c ù n g n h ằ m

v à o b ả n t h â n , t h i ế t k ế n h â n c á c h c ủ a m ì n h , t h i ế t k ế t ư ơ n g l a i c ủ a m ì n h v ớ i ý đ ồ t h ự c h i ệ n n h ữ n g ý đ ৉ n h , m ụ c đ í c h , n h i ệ m v ụ . . . m ộ t c á c h đ ộ c l ậ p .

T u y n h i ê n q u á t r ì n h h ì n h t h à n h c á i m ớ i t h ư ờ n g k é o d à i v ề t h ờ i g i a n v à p h ụ t h u ộ c v à o đ i ề u k i ệ n s ố n g , h o ạ t đ ộ n g c ủ a c á c e m . D o đ ó , s ự p h á t t r i ể n t â m l ý ơ l ứ a t u ổ i n à y d i ễ n r a k h ô n g đ ồ n g đ ề u v ề m ọ i m ặ t . Ð i ề u đ ó q u y ế t đ ৉ n h s ự t ồ n t ạ i s o n g s o n g " v ừ a t í n h t r ẻ c o n , v ừ a t í n h n g ư ờ i l ớ n " ơ l ứ a t u ổ i n à y . M ặ t k h á c , ơ n h ữ n g e m c ù n g đ ộ t u ổ i l ạ i c ó s ự k h á c b i ệ t v ề m ứ c đ ộ p h á t t r i ể n c á c k h í a c ạ n h k h á c n h a u c ủ a t í n h n g ư ờ i l ớ n . S ự k h á c n h a u đ ó d o h o à n c ả n h s ố n g , h o ạ t đ ộ n g k h á c n h a u c ủ a c á c e m . H o à n c ả n h đ ó c ó h a i m ặ t :

1 . N h ữ n g y ế u t ố c ủ a h o à n c ả n h k ì m h ã m s e p h á t t r i ể n t í n h n g ư ȍ i I ő n

T r ẻ c h ỉ b ậ n v à o v i ệ c h ọ c t ậ p , k h ô n g c ó n h ữ n g n g h ĩ a v ụ k h á c , n h i ề u b ậ c c h a m ẹ c ó x u t h ể k h ô n g đ ể c h o t r ẻ h o ạ t đ ộ n g , l à m n h ữ n g c ô n g v i ệ c k h á c n h a u c ủ a g i a đ ì n h , c ủ a x ã h ộ i .

2 . N h ữ n g y ế u t ố h o à n c ả n h t h ú c đ ẩ y s e p h á t t r i ể n t í n h n g ư ȍ i I ő n

N g u ồ n t h ô n g t i n p h o n g p h ú , s ự g i a t ă n g v ề t h ể c h ấ t , v ề p h á t d ụ c , n h i ề u b ậ c c h a m ẹ q u á b ậ n , g i a đ ì n h g ặ p n h i ề u k h ó k h ă n t r o n g c u ộ c s ố n g , đ ò i h ỏ i đ ứ a t r ẻ p h ả i l a o đ ộ n g n h i ề u đ ể s i n h s ố n g . Ð i ề u đ ó đ ư a đ ế n t r ẻ s ớ m c ó t í n h đ ộ c l ậ p , t ự c h ủ h ơ n .

T ấ t c ả n h ữ n g đ i ề u k i ệ n k h á c n h a u c ủ a c u ộ c s ố n g t ạ o r a s ự k h á c b i ệ t c ă n b ả n t r o n g s ự p h á t t r i ể n n h ữ n g k h í a

c ạ n h k h á c n h a u c ủ a t í n h n g ư ờ i l ớ n ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ .

P h ư ơ n g h ư ớ n g p h á t t r i ể n t í n h n g ư ờ i l ớ n ơ l ứ a t u ổ i n à y c ó t h ể x ả y r a t h e o c á c h ư ớ n g s a u :

- Ð ố i v ớ i m ộ t s ố e m , t r i t h ứ c s á c h v ơ l à m c h o c á c e m h i ể u b i ế t n h i ề u , n h ư n g c ò n c ó n h i ề u m ặ t k h á c n h a u t r o n g đ ờ i s ố n g t h ì n h ư t r ẻ c o n , c á c e m h i ể u b i ế t r ấ t í t .

- C ó n h ữ n g e m r ấ t í t q u a n t â m đ ế n v i ệ c h ọ c t ậ p ơ n h à t r ư ờ n g ; n h ữ n g t r i t h ứ c c ơ b ả n m à n h à t r ư ờ n g g i ả n g d ạ y t h ì c á c e m í t c h ú ý đ ế n , m à c h ỉ q u a n t â m đ ế n n h ữ n g v ấ n đ ề l à m t h ế n à o c h o p h ù h ợ p v ớ i m ố t , c o i t r ọ n g v i ệ c g i a o t i ế p v ớ i n g ư ờ i l ớ n , v ớ i b ạ n b è l ớ n t u ổ i , đ ể b à n b ạ c , t r a o đ ổ i v ớ i h ọ c á c v ấ n đ ề t r o n g c u ộ c s ố n g , đ ể t ỏ r a m ì n h c ũ n g n h ư n g ư ờ i l ớ n .

- Ở m ộ t s ố e m k h á c k h ô n g b i ể u h i ệ n t í n h n g ư ờ i l ớ n r a b ê n n g o à i , n h ư n g t h ự c t ế đ a n g c ố g ắ n g r è n l u y ệ n m ì n h c ó đ ứ c t í n h ơ n g ư ờ i l ớ n n h ư t í n h d ũ n g c ả m , t ự c h ủ , đ ộ c l ậ p . . . c ò n q u a n h ệ v ớ i b ạ n b è k h á c g i ớ i n h ư t r ẻ c o n .

N h ữ n g h ư ớ n g t r ê n p h á t t r i ể n t í n h n g ư ờ i l ớ n n ê u t r ê n c ó k h á c n h a u , n h ư n g đ ề u c ó m ộ t t h a m s ố c h u n g , đ ó l à m o n g m u ố n t h ớ t h à n h " n g ư ờ i l ớ n " , n h ư n g l ạ i b i ể u h i ệ n t í n h n g ư ờ i l ớ n k h á c n h a u , v ì t h ế m à h ì n h t h à n h n h ữ n g g i á t r ৉ c ủ a c u ộ c s ố n g c ó n ộ i d u n g k h á c n h a u .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

I I - N H U N G Ð I Ề U K I į N P H Á T T R I Ể N T Â M L Ý O L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S O

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 2 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

( T h i ế u n i ê n )

1 . S e b i ế n đ ổ i v ề m ặ t g i ả i p h ấ u s i n h I ý o I ű a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ó s o

- Ð â y l à l ứ a t u ổ i p h á t t r i ể n m ạ n h m ẽ n h ư n g k h ô n g đ ồ n g đ ề u b ề m ặ t c ơ t h ể . T ầ m v ó c c ủ a c á c e m l ớ n l ê n t r ô n g t h ấ y . T r u n g b ì n h m ộ t n ă m c á c e m c a o l ê n đ ư ợ c 5 , 6 c m . C á c e m n ữ ơ đ ộ t u ổ i 1 2 , 1 3 p h á t t r i ể n c h i ề u c a o n h a n h h ơ n c á c e m n a m c ù n g đ ộ t u ổ i , n h ư n g đ ế n 1 8 , 2 0 t u ổ i t h ì s ự p h á t t r i ể n c h i ề u c a o d ừ n g l ạ i . C á c e m n a m ơ đ ộ t u ổ i 1 5 , 1 6 t u ổ i t h ì c a o đ ộ t b i ế n , v ư ợ t c á c e m n ữ v à đ ế n 2 4 , 2 5 t u ổ i m ớ i d ừ n g l ạ i .

T r ọ n g l ư ợ n g c ơ t h ể m ỗ i n ă m t ă n g t ừ 2 , 4 k g đ ế n 6 k g .

- S ự p h á t t r i ể n c ủ a h ệ x ư ơ n g , m à c h ủ y ế u l à s ự p h á t t r i ể n c á c x ư ơ n g t a y , x ư ơ n g c h â n r ấ t n h a n h , n h ư n g x ư ơ n g n g ó n t a y , n g ó n c h â n l ạ i p h á t t r i ể n c h ậ m . V ì t h ế ơ l ứ a t u ổ i n à y c á c e m k h ô n g m ậ p b é o , m à c a o , g ầ y t h i ế u c â n đ ố i , c á c e m c ó v ẻ l ó n g n g ó n g v ụ n g v ề , k h ô n g k h é o l é o k h i l à m v i ệ c , t h i ế u t h ậ n t r ọ n g h a y l à m đ ổ v ỡ . Ð i ề u đ ó g â y c h o c á c e m m ộ t b i ể u h i ệ n t â m l ý k h ó c h ৉ u . C á c e m ý t h ứ c đ ư ợ c s ự l ó n g n g ó n g v ụ n g v ề c ủ a m ì n h , m à c ố c h e g i ấ u n ó b ằ n g đ i ệ u b ộ k h ô n g t ự n h i ê n c ầ u k ỳ , t ỏ r a m ạ n h b ạ o , c a n đ ả m đ ể n g ư ờ i k h á c k h ô n g c h ú ý t ớ i v ẻ b ề n g o à i c ủ a m ì n h . C h ỉ m ộ t s ự m ỉ a m a i c h ế g i ễ u n h ẹ n h à n g v ề h ì n h t h ể , t ư t h ế đ i đ ứ n g c ủ a c á c e m đ ề u g â y c h o c á c e m n h ữ n g p h ả n ứ n g m ạ n h m ẽ .

- S ự p h á t t r i ể n c ủ a h ệ t h ố n g t i m m ạ c h c ũ n g k h ô n g c â n đ ố i . T h ể t í c h c ủ a t i m t ă n g r ấ t n h a n h , h o ạ t đ ộ n g c ủ a t i m m ạ n h m ẽ h ơ n , n h ư n g k í c h t h ư ớ c c ủ a m ạ c h m á u l ạ i p h á t t r i ể n c h ậ m . D o đ ó c ó m ộ t s ố r ố i l o ạ n t ạ m t h ờ i c ủ a h ệ t u ầ n h o à n , t ă n g h u y ế t á p , t i m đ ậ p n h a n h , h a y g â y n h ứ c đ ầ u , c h ó n g m ặ t , m ệ t m ỏ i k h i l à m v i ệ c .

- T u y ế n n ộ i t i ế t b ắ t đ ầ u h o ạ t đ ộ n g m ạ n h ( đ ặ c b i ệ t l à t u y ế n g i á p t r ạ n g ) , t h ư ờ n g d ẫ n đ ế n s ự r ố i l o ạ n c ủ a h o ạ t đ ộ n g t h ầ n k i n h . D o đ ó , c á c e m d ễ x ú c đ ộ n g , d ễ b ự c t ứ c , n ổ i k h ù n g . V ì t h ế , t a t h ấ y ơ c á c e m t h ư ờ n g c ó n h ữ n g p h ả n ứ n g g a y g ắ t , m ạ n h m ẽ v à n h ữ n g c ơ n x ú c đ ộ n g .

- H ệ t h ầ n k i n h c ủ a t h i ế u n i ê n c ò n c h ư a c ó k h ả n ă n g c h ৉ u đ ự n g n h ữ n g k í c h t h í c h m ạ n h , đ ơ n đ i ệ u , k é o d à i . D o t á c đ ộ n g c ủ a n h ữ n g k í c h t h í c h n h ư t h ế , t h ư ờ n g g â y c h o c á c e m t ì n h t r ạ n g b ৉ ứ c c h ế h a y n g ư ợ c l ạ i x ả y r a t ì n h t r ạ n g b ৉ k í c h đ ộ n g m ạ n h . V ì v ậ y s ự p h o n g p h ú c ủ a c á c ấ n t ư ợ n g , n h ữ n g c h ấ n đ ộ n g t h ầ n k i n h m ạ n h , h o ặ c s ự c h ờ đ ợ i l â u d à i v ề n h ữ n g b i ế n c ố g â y x ú c đ ộ n g . . . đ ề u c ó t á c đ ộ n g m ạ n h m ẽ t ớ i l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ , c ó t h ể l à m c h o m ộ t s ố e m b ৉ ứ c c h ế , u ể o ả i , t h ờ ơ , l ơ đ ễ n h , t ả n m ạ n , s ố k h á c l à m n h ữ n g h à n h v i x ấ u , k h ô n g đ ú n g b ả n c h ấ t c ủ a c á c e m .

- S ự t h a y đ ổ i v ề t h ể c h ấ t ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ đ ã l à m c h o c á c e m c ó n h ữ n g đ ặ c đ i ể m n h â n c á c h k h á c v ớ i c á c e m ơ l ứ a t u ổ i t r ư ớ c . L ứ a t u ổ i n à y l à l ứ a t u ổ i c ó n g h ৉ l ự c d ồ i d à o , c ó t í n h t í c h c ự c c a o , c ó n h i ề u d ự đ ৉ n h l ớ n l a o . L à p h ụ h u y n h , l à c á c n h à g i á o d ụ c c ầ n t h ấ y đ ư ợ c

đ ặ c đ i ể m n à y , đ ể t ổ c h ứ c c ô n g t á c d ạ y h ọ c l à g i á o d ụ c c á c e m c ó h i ệ u q u ả , t r á n h đ ৉ n h k i ế n .

M ộ t đ ặ c đ i ể m n ữ a c ầ n p h ả i c h ú ý d ấ n ơ l ứ a t u ổ i n à y , đ ó l à t h ờ i k ỳ p h á t d ụ c . S ự p h á t d ụ c ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à m ộ t h i ệ n t ư ợ n g b ì n h t h ư ờ n g , d i ễ n r a t h e o q u y l u ậ t s i n h h ọ c v à c h ৉ u ả n h h ư ơ n g c ủ a m ô i t r ư ờ n g t ự n h i ê n v à m ô i t r ư ờ n g x ã h ộ i .

S ự p h á t d ụ c ơ c á c e m t r a i v à o k h o ả n g 1 5 , 1 6 t u ổ i , ơ c á c e m n ữ v à o k h o ả n g 1 3 , 1 4 t u ổ i . B i ể u h i ệ n ơ t h ờ i k ỳ n à y l à c ơ q u a n s i n h d ụ c p h á t t r i ể n v à x u ấ t h i ệ n n h ữ n g d ấ u b i ể u p h ụ c ủ a g i ớ i t í n h . T h ờ i k ỳ p h á t d ụ c s ớ m h a y m u ộ n p h ụ t h u ộ c v à o y ế u t ố d â n t ộ c v à y ế u t ố k h í h ậ u . C á c e m s ố n g ơ m i ề n N a m t h ư ờ n g p h á t d ụ c s ớ m h ơ n c á c e m ơ m i ề n B ắ c . S ự p h á t d ụ c c ò n p h ụ t h u ộ c v à o c h ế đ ộ s i n h h o ạ t c á n h â n , s ứ c k h o ẻ , b ệ n h t ậ t , ă n u ố n g , l a o đ ộ n g , n g h ỉ n g ơ i , đ ờ i s ố n g t i n h t h ầ n c ủ a c á c e m n ữ a . H i ệ n n a y d o đ i ề u k i ệ n x ã h ộ i c ó n h i ề u t h a y đ ổ i , n ê n c ó s ự g i a t ố c p h á t t r i ể n t h ể c h ấ t v à p h á t d ụ c .

Ð ế n 1 5 , 1 6 t u ổ i , g i a i đ o ạ n p h á t d ụ c đ ã k ế t t h ú c , c ó t h ể s i n h đ ẻ đ ư ợ c t u y n h i ê n c á c e m c h ư a t r ư ơ n g t h à n h v ề m ặ t c ơ t h ể v à đ ặ c b i ệ t l à s ự t r ư ơ n g t h à n h v ề m ặ t x ã h ộ i . C h í n h v ì t h ế m à m ộ t s ố n h à k h o a h ọ c c h o r ằ n g ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ k h ô n g c ó s ự c â n đ ố i g i ữ a p h á t d ụ c , g i ữ a b ả n n ă n g t ư ơ n g ứ n g , n h ữ n g t ì n h c ả m v à h a m m u ố n đ ư ợ m m à u s ắ c t ì n h d ụ c v ớ i m ứ c đ ộ t r ư ơ n g t h à n h v ề m ã i x ã h ộ i v à t â m l ý . N h i ề u k h ó k h ă n t r ơ n g ạ i ơ l ứ a t u ổ i n à y c h í n h ơ c h ỗ c á c e m c h ư a b i ế t đ á n h g i á , c h ư a b i ế t k ì m h ã m v à h ư ớ n g d ẫ n b ả n n ă n g , h a m m u ố n c ủ a m ì n h m ộ t

c á c h đ ú n g đ ắ n ; c h ư a b i ế t k i ể m t r a t ì n h c ả m v à h à n h v i , c h ư a b i ế t x â y d ự n g m ố i q u a n h ệ đ ú n g đ ắ n v ớ i n g ư ờ i b ạ n k h á c g i ớ i . V ì t h ế m à c á c n h à g i á o d ụ c c ầ n p h ả i g i ú p đ ỡ c á c e m m ộ t c á c h t ế n h ৉ , k h é o l é o đ ể c á c e m h i ể u đ ú n g v ấ n đ ề , đ ừ n g l à m c h o c á c e m b ă n k h o ă n l o n g ạ i .

2 . S e t h a y đ ổ i c ủ a đ i ề u k i ệ n s ố n g

a . Ð ȍ i s ố n g g i a đ ì n h c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ó s o

Ở l ứ a t u ổ i n à y đ ৉ a v ৉ c ủ a c á c e m t r o n g g i a đ ì n h đ ã t h a y đ ổ i , đ ư ợ c g i a đ ì n h t h ừ a n h ậ n n h ư l à m ộ t t h à n h v i ê n t í c h c ự c c ủ a g i a đ ì n h , đ ư ợ c c h a m ẹ , a n h c h ৉ g i a o c h o n h ữ n g n h i ệ m v ụ c ụ t h ể n h ư c h ă m s ó c e m n h ỏ k h i c h a m ẹ đ i v ắ n g , n h ư n ấ u c ơ m , d ọ n d ẹ p n h à c ử a , c h ă n n u ô i g i a s ú c . . . ơ c á c g i a đ ì n h n e o đ ơ n , c á c e m p h ả i t h a m g i a l a o đ ộ n g t h ự c s ự đ ể g ó p p h ầ n n â n g c a o t h u n h ậ p c ủ a g i a đ ì n h , c á c e m đ ã ý t h ứ c đ ư ợ c c á c n h i ệ m v ụ đ ó v à t h ự c h i ệ n t í c h c ự c .

Ð i ề u q u a n t r ọ n g v à c ó ý n g h ĩ a l ớ n đ ố i v ớ i c á c e m l à đ ã đ ư ợ c t h a m g i a b à n b ạ c m ộ t s ố c ô n g v i ệ c c ủ a g i a đ ì n h , v ề n h ữ n g v i ệ c c ủ a c h a m ẹ , a n h c h ৉ , q u a n t â m đ ế n v i ệ c x â y d ự n g v à b ả o v ệ u y t í n c ủ a g i a đ ì n h h ơ n c á c e m h ọ c s i n h t i ể u h ọ c . N h ữ n g s ự t h a y đ ổ i đ ó đ ã đ ộ n g v i ê n , k í c h t h í c h h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ h o ạ t đ ộ n g t í c h c ự c , đ ộ c l ậ p t ự c h ủ .

b . Ð ȍ i s ố n g t r o n g n h à t r ư ȍ n g c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ó s o

H o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p v à c á c h o ạ t đ ộ n g k h á c c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c ó n h i ề u s ự t h a y đ ổ i , c ó t á c đ ộ n g

q u a n t r ọ n g t ớ i s ự h ì n h t h à n h n h ữ n g đ ặ c đ i ể m t â m l ý l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ n h ư :

+ B ắ t đ ầ u t h a y đ ổ i v ề n ộ i d u n g d ạ y h ọ c :

B ắ t đ ầ u v à o h ọ c t r ư ờ n g t r u n g h ọ c c ơ s ơ , c á c e m đ ư ợ c t i ế p x ú c v ớ i n h i ề u m ô n h ọ c k h á c n h a u , m ỗ i m ô n h ọ c b a o g ồ m m ộ t h ệ t h ố n g t r i t h ứ c v ớ i n h ữ n g k h á i n i ệ m t r ừ u t ư ợ n g , k h á i q u á t , c ó n ộ i d u n g p h o n g p h ú , s â u s ắ c , d o đ ó , đ ò i h ỏ i t h a y đ ổ i c á c h h ọ c . C á c e m k h ô n g t h ể h ọ c t h u ộ c t ừ n g b à i , m à p h ả i b i ế t c á c h l ậ p d à n b à i , t ó m t ắ t , n ắ m b ắ t ý c h í n h , d ự a v à o c á c ý c h í n h m à t r ì n h b à y t o à n b ộ b à i h ọ c t h e o c á c h h i ể u c ủ a m ì n h .

S ự p h o n g p h ú v ề t r i t h ứ c t ừ n g m ô n h ọ c l à m c h o k h ố i l ư ợ n g t r i t h ứ c c á c e m l ĩ n h h ộ i d ư ợ c t ă n g l ê n n h i ề u . T ầ m h i ể u b i ế t c ủ a c á c e m đ ư ợ c m ơ r ộ n g

+ S ự t h a y đ ổ i v ề p h ư ơ n g p h á p d ạ y h ọ c v à h ì n h t h ứ c h ọ c t ậ p : C á c e m đ ư ợ c h ọ c n h i ề u m ô n , n h i ề u t h ầ y c ô g i ả n g d ạ y . M ỗ i m ô n h ọ c c ó p h ư ơ n g p h á p p h ù h ợ p v ớ i b ộ m ô n đ ó , m ỗ i t h ầ y c ô d ạ y c ó c á c h t r ì n h b à y , c ó p h ư ơ n g p h á p đ ộ c đ á o c ủ a r i ê n g m ì n h , s ử d ụ n g c á c h ì n h t h ứ c d ạ y h ọ c k h á c n h a u . S ự k h á c n h a u n à y đ ã ả n h h ư ơ n g đ ế n v i ệ c l ĩ n h h ộ i , đ ế n s ự p h á t t r i ể n t r í t u ệ v à n h â n c á c h c ủ a c á c e m . T h á i đ ộ s a y s ư a , h ứ n g t h ú h ọ c t ậ p , v i ệ c h ì n h t h à n h v à p h á t t r i ể n c á c h l ậ p l u ậ n đ ộ c đ á o c ù n g n h ữ n g n é t t í n h c á c h q u ý b á u c ủ a c á c e m đ ề u d o ả n h h ư ơ n g c ủ a c á c h g i ả n g d ạ y v à n h â n c á c h l à m n g ư ờ i t h ầ y .

c . Ð ȍ i s ố n g c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ó s o t r o n g x ã h ® i

Ở l ứ a t u ổ i n à y c á c e m đ ư ợ c x ã h ộ i t h ừ a n h ậ n n h ư m ộ t t h à n h v i ê n t í c h c ự c , v à đ ư ợ c g i a o m ộ t s ố c ô n g v i ệ c n h ấ t đ ৉ n h t r ê n n h i ề u l ĩ n h v ự c k h á c n h a u n h ư t u y ê n t r u y ề n c ổ đ ộ n g , g i ữ t r ậ t t ự đ ư ờ n g p h ố , g i ú p đ ỡ g i a đ ì n h t h ư ơ n g b i n h l i ệ t s ĩ , t h a m g i a c á c t ổ c h ă m s ó c t r â u b ò . c á c t ổ k ỹ t h u ậ t n ô n g n g h i ệ p . . . ơ l ứ a t u ổ i n à y c á c e m t h í c h l à m c ô n g t á c x ã h ộ i , v ì :

+ C ó s ứ c l ự c đ ã h i ể u b i ế t n h i ề u , m u ố n đ ư ợ c m ộ t n g ư ờ i t h ừ a n h ậ n m ì n h l à n g ư ờ i l ớ n , m u ố n l à m n h ữ n g c ô n g v i ệ c đ ư ợ c m ọ i n g ư ờ i b i ế t đ ế n , n h ấ t l à n h ữ n g c ô n g v i ệ c l à m v ớ i n g ư ờ i l ớ n .

+ C h o r ằ n g c ô n g t á c x ã h ộ i , l à v i ệ c l à m c ủ a n g ư ờ i l ớ n , v à c ó ý n g h ĩ a l ớ n l a o . D o đ ó đ ư ợ c l à m c á c c ô n g v i ệ c x ã h ộ i l à t h ể h i ệ n m ì n h đ ã l à n g ư ờ i l ớ n , v à m u ố n t h ừ a n h ậ n m ì n h l à n g ư ờ i l ớ n . Ð ó l à m ộ t n h u c ầ u c ủ a c á c e m , v ì t h ế n h i ề u k h i c á c e m b ỏ c ô n g v i ệ c g i a đ ì n h h ọ c t ậ p m à t í c h c ự c t h a m g i a c ô n g v i ệ c ơ n g o à i x ã h ộ i .

+ H o ạ t đ ộ n g x ã h ộ i l à h o ạ t đ ộ n g c ó t í n h c h ấ t t ậ p t h ể . Ở l ứ a t u ổ i n à y c á c e m t h í c h l à m n h ữ n g c ô n g v i ệ c c ó t í n h c h ấ t t ậ p t h ể , n h ữ n g c ô n g v i ệ c l i ê n q u a n đ ế n n h i ề u n g ư ờ i v à c ó đ ư ợ c n h i ề u n g ư ờ i c ù n g t h a m g i a .

D o t h a m g i a c ô n g t á c x ã h ộ i , m à q u a n h ệ c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ đ ư ợ c m ơ r ộ n g , c á c e m đ ư ợ c t i ế p x ú c v ớ i n h i ề u n g ư ờ i , n h i ề u v ấ n đ ề c ủ a x ã h ộ i , d o đ ó t ầ m h i ể u b i ế t đ ư ợ c m ơ r ộ n g , k i n h n g h i ệ m c u ộ c s ố n g p h o n g p h ú l ê n , n h â n c á c h c ủ a c á c e m đ ư ợ c p h á t t r i ể n .

T ó m l ạ i , d o c ó s ự t h a y đ ổ i đ i ề u k i ệ n s ố n g , đ i ề u k i ệ n h o ạ t đ ộ n g c ủ a c á c e m ơ t r o n g g i a đ ì n h , n h à t r ư ờ n g , x ã

h ộ i , m à v ৉ t r í c á c e m đ ư ợ c n â n g l ê n . C á c e m ý t h ứ c đ ư ợ c s ự t h a y đ ổ i n à y v à t í c h c ự c h o ạ t đ ộ n g c h o p h ù h ợ p v ớ i s ự t h a y đ ổ i đ ó . D o đ ó t â m l ý , n h â n c á c h c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ đ ư ợ c h ì n h t h à n h v à p h á t t r i ể n p h o n g p h ú h ơ n ơ c á c l ứ a t u ổ i t r ư ớ c .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

T R O N G S Ự P H Á T T R I Ề N T Â M L Ý o L Ữ A T U Ỗ I

T L Ữ H A T Ọ U Ỗ C I V À S T I Â N M L H Í H Ọ T C R S Ú U P N H Ạ G M à H P h Ọ ầ n C 1 : C M ộ Ó T S S Ố V o Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L C h ư ơ n g 2 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

( T h i ế u n i ê n )

I I I - M ® T S Ố Q U A N N I į M V Ề " K H Ủ N G H O Ả N G "

 M L Í H Ọ C Ữ A T U Ỗ I à

T r o n g t â m l ý h ọ c đ ã t ồ n t ạ i n h ữ n g q u a n đ i ể m k h á c n h a u v ề v ấ n đ ề " k h ủ n g h o ả n g " ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ . M ộ t t r o n g n h ữ n g q u a n đ i ể m đ ã t ồ n t ạ i l â u d à i ( g ầ n 1 / 4 t h ế k ỷ ) đ ó l à q u a n n i ệ m s i n h v ậ t h ó a l ứ a t u ổ i n à y . Q u a n đ i ể m n à y c h o r ằ n g , n h ữ n g đ ặ c đ i ể m p h á t t r i ể n đ ộ t b i ế n ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à d o n g u y ê n n h â n s i n h v ậ t .

N h ữ n g n g ư ờ i đ ạ i d i ệ n c h o q u a n n i ệ m n à y l à C . K h ô n v à Z . F r ơ t . H ọ c h o r ằ n g t h ờ i k ỳ h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à t h ờ i k ỳ " k h ủ n g h o ả n g " , t h ờ i k ỳ c ó n h ữ n g h i ệ n t ư ợ n g k h ô n g t r á n h k h ỏ i n h ư " đ i ê n l o ạ n " , " t h ô b ạ o " , " v ô c h í n h p h ủ " . . . T ấ t c ả c á i đ ó l à d o n g u y ê n n h â n s i n h v ậ t , d o t h ờ i k ỳ p h á t d ụ c g â y r a .

V à o k h o ả n g n h ữ n g n ă m 2 0 - 3 0 c ủ a t h ế k ỷ n à y , c á c n h à t â m l ý h ọ c đ ã b ắ t đ ầ u t ậ p t r u n g s ứ c l ự c v à o n g h i ê n c ứ u đ ể c h ố n g l ạ i q u a n n i ệ m t r ê n . Ở c á c n ư ớ c k h á c n h a u c á c n h à k h o a h ọ c đ ã t í c h l u ỹ đ ư ợ c n h ữ n g s ố l i ệ u n g h i ê n c ứ u c ụ t h ể , đ ã l à m s á n g t ỏ s ự p h ụ t h u ộ c n h â n c á c h c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ v à o n g u y ê n n h â n x ã h ộ i c ủ a n ó . V ề p h ư ơ n g h ư ớ n g n à y p h ả i k ể đ ế n s ự đ ó n g g ó p r ấ t t o l ớ n c ủ a c á c n h à t â m l ý h ọ c , g i á o d ụ c h ọ c L i ê n X ô c ũ . T h ự c t i ễ n g i á o d ụ c c ủ a M a c a r e n c ô l à m ộ t v í d ụ đ i ề n h ì n h v ề n g u y ê n n h â n x ã h ộ i c ủ a c á c đ ặ c đ i ể m t â m l ý c ủ a t r ẻ .

C á c n h à n h â n c h ủ n g h ọ c c ũ n g g ó p p h ầ n đ á n g k ể v à o v i ệ c c h ố n g l ạ i q u a n n i ệ m t r ê n . N h ữ n g c ô n g t r ì n h n g h i ê n

c ứ u c ủ a h ọ , c ó ý n g h ĩ a r ấ t l ớ n b ề m ặ t l ý l u ậ n . H ọ đ ã c h ứ n g m i n h h o à n c ả n h c ụ t h ể c ủ a c u ộ c s ố n g q u y ế t đ ৉ n h :

+ T h ờ i g i a n d à i h a y n g ắ n c ủ a l ứ a t u ổ i n à y .

+ C ó h a y k h ô n g c ó " c u ộ c k h ủ n g h o ả n g " , s ự x u n g đ ộ t , n h ữ n g k h ó k h ă n c ủ a l ứ a t u ổ i n à y .

+ B ả n c h ấ t c ủ a s ự c h u y ể n t ừ t r ẻ c o n s a n g n g ư ờ i l ớ n .

T ừ n h ữ n g k ế t q u ả n g h i ê n c ứ u c ủ a m ì n h , h ọ đ ã b á c b ỏ q u a n n i ệ m s i n h v ậ t c ủ a Z . F r ơ t , v à c h o r ằ n g b ả n c h ấ t t ự n h i ê n t r o n g c o n n g ư ờ i k h ô n g c ó t h ể m â u t h u ẫ n v ớ i x ã h ộ i , b ơ i v ì c á i t ự n h i ê n t r o n g c o n n g ư ờ i đ ã m a n g t í n h c h ấ t x ã h ộ i .

L ê n i n đ ã p h á t t r i ể n n h ữ n g t ư t ư ơ n g c ủ a c á c n h à n h â n c h ủ n g h ọ c . Ô n g đ ã p h â n t í c h v ৉ t r í c ủ a t h i ế u n i ê n t r o n g x ã h ộ i h i ệ n đ ạ i v à t h ờ i k ỳ x u n g đ ộ t t ừ t r ẻ c o n đ ế n n g ư ờ i l ớ n . T ừ đ ó x á c n h ậ n r ằ n g t r o n g x ã h ộ i t ồ n t ạ i h a i n h ó m n g ư ờ i : n h ó m t r ẻ c o n v à n h ó m n g ư ờ i l ớ n , v à c h o r ằ n g l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à t r ẻ c o n v ậ n đ ộ n g t ừ n h ó m t r ẻ c o n s a n g n h ó m n g ư ờ i l ớ n . Ở l ứ a t u ổ i n à y c ó s ự m o n g m u ố n c h u y ể n v à o n h ó m n g ư ờ i l ớ n . N h ư n g c á c e m c h ư a đ ư ợ c t h ừ a n h ậ n l à n g ư ờ i l ớ n , v ì c á c e m ơ g i ữ a h a i n h ó m n g ư ờ i n à y . Ô n g c h o r ằ n g , m ứ c đ ộ k h ó k h ă n , x u n g đ ộ t ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ p h ụ t h u ộ c v à o s ự p h â n b i ệ t g a y g ắ t n h ữ n g n h ó m t r ẻ c o n v à n h ữ n g n h ó m n g ư ờ i l ớ n t r o n g x ã h ộ i , v à t h ờ i k ỳ n à y k é o d à i , h a y n g ắ n p h ụ t h u ộ c v à o k h i t r ẻ c o n c ò n ơ g i ữ a h a i n h ó m n à y .

L . X . V ư g ô x k i k h i n g h i ê n c ứ u l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c ũ n g đ ặ t v ấ n đ ề c ầ n t h i ế t p h ả i x e m x é t n h ữ n g t ổ c h ứ c m ớ i đ ư ợ c h ì n h t h à n h t r o n g n h â n c á c h c ủ a l ứ a t u ổ i

n à y v à l à m r õ h o à n c ả n h x ã h ộ i c ủ a s ự p h á t t r i ể n c ủ a n ó . H o à n c ả n h x ã h ộ i t r o n g m ỗ i l ứ a t u ổ i c ó m ộ t h ệ t h ố n g q u a n h ệ k h ô n g l ặ p l ạ i g i ữ a t r ẻ c o n v à m ô i t r ư ờ n g . S ự c ả i t ổ l ạ i h ệ t h ố n g q u a n h ệ n à y t ạ o n ê n n ô i d u n g c h í n h c ủ a " c u ộ c k h ủ n g h o ả n g " ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ .

T ó m l ạ i , s ự p h á t t r i ể n n h ữ n g t ư t ư ơ n g t r o n g s ự g i ả i t h í c h " c u ộ c k h ủ n g h o ả n g " ớ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ đ ã đ ư ợ c t í c h l u ỹ v à k h á i q u á t l ạ i d ầ n v à c h o r ằ n g n h ữ n g đ ặ c đ i ể m b i ể u h i ệ n v à d i ễ n b i ế n c ủ a t h ờ i k ỳ n à y đ ư ợ c x á c đ ৉ n h b ơ i h o à n c ả n h x ã h ộ i c ụ t h ể c ủ a c u ộ c s ố n g , b ằ n g v ৉ t r í x ã h ộ i c ủ a c á c e m t r o n g t h ế g i ớ i n g ư ờ i l ớ n .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

I V - H O Ạ T Ð ® N G H Ọ C T প P V À S Ự P H Á T T R I Ể N T R Í T U į

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 2 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

( T h i ế u n i ê n )

1 . Ð ặ c đ i ể m h o ạ t đ ® n g h ọ c t ậ p o n h à t r ư ȍ n g t r u n g h ọ c c ó s o

H o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p l à h o ạ t đ ộ n g c h ủ đ ạ o c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h , n h ư n g đ ế n h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ , h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p đ ư ợ c x â y d ự n g l ạ i m ộ t c á c h c ơ b ả n s o v ớ i l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t i ể u h ọ c .

C á c c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u c ủ a c á c n h à t â m l ý h ọ c đ ã c h ỉ r a r ă n g , ơ t h ờ i k ỳ đ ầ u c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c h ư a c ó k ỹ n ă n g c ơ b ả n đ ể t ổ c h ứ c t ự h ọ c ( c á c e m c h ỉ t ự h ọ c k h i c ó b à i t ậ p , n h i ệ m v ụ đ ư ợ c g i a o ) s a u k h i c h u y ể n s a n g m ứ c đ ộ c a o h ơ n ( đ ộ c l ậ p n ắ m v ữ n g t à i l i ệ u m ớ i , n h ữ n g t r i t h ứ c m ớ i ) . B ắ t đ ầ u ơ l ứ a t u ổ i n à y c ũ n g l à b ắ t đ ầ u h ì n h t h à n h m ứ c đ ộ h o ạ t đ ô n g h ọ c t ậ p c a o n h ấ t . Ð ố i v ớ i c á c e m ý n g h ĩ a c ủ a h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p d ầ n d ầ n đ ư ợ c x e m n h ư l à h o ạ t đ ộ n g đ ộ c l ậ p h ư ớ n g v à o s ự t h o ả m ã n n h u c ầ u n h ậ n t h ứ c . N h i ề u c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u đ ã c h o t h ấ y đ ộ n g c ơ h ọ c t ậ p c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c ó m ộ t c ấ u t r ú c p h ứ c t ạ p , t r o n g đ ó c á c đ ộ n g c ơ x ã h ộ i k h á c n h a u đ ư ợ c k ế t h ợ p t h à n h m ộ t k h ố i ( h ọ c t ậ p đ ể p h ụ c v ụ x ã h ộ i , đ ể l a o đ ộ n g t ố t . . . ) . N h ữ n g đ ộ n g c ơ n h ậ n t h ứ c v à n h ữ n g đ ộ n g c ơ r i ê n g ( v í d ụ m u ố n c ó u y t í n , c ó đ ৉ a v ৉ t r o n g l ớ p . . . ) l i ê n q u a n v ớ i l ò n g m o n g m u ố n t i ế n b ộ v à l ò n g t ự t r ọ n g . Ð ô i k h i t a l ạ i t h ấ y c ó s ự m â u t h u ẫ n g i ữ a s ự m o n g m u ố n t r a o đ ổ i t r i t h ứ c v ớ i t h á i đ ộ b à n g q u a n v à t h ậ m c h í

t h á i đ ộ x ấ u đ ố i v ớ i h ọ c t ậ p , t h á i đ ộ " p h ớ t đ ờ i " đ ố i v ớ i đ i ể m s ố .

S ơ d ĩ c ó t ì n h t r ạ n g t r ê n , l à d o n g u y ê n n h â n n h ư s a u : D o p h ả n ứ n g đ ộ c đ á o c ủ a l ứ a t u ổ i n à y đ ố i v ớ i t h ấ t b ạ i t r o n g h ọ c t ậ p ; d o x u n g đ ộ t v ớ i g i á o v i ê n . C á c e m t h ư ờ n g x u y ê n h a y x ú c đ ộ n g m ạ n h k h i t h ấ t b ạ i t r o n g h ọ c t ậ p , n h ư n g l ò n g t ự t r ọ n g t h ư ờ n g l à m c á c e m c h e d ấ u , t h ờ ơ , l ã n h đ ạ m đ ố i v ớ i t h à n h t í c h h ọ c t ậ p . N h i ề u l ú c c h ú n g t a t h ấ y c á c e m t h ư ờ n g n h ắ c b à i c h o n h a u . V i ệ c l à m n à y c ủ a c á c e m c ó n h i ề u đ ộ n g c ơ k h á c n h a u . N h ư n g c á c n h à t â m l ý h ọ c đ ã x á c n h ậ n r ằ n g , đ ó l à đ ộ n g c ơ t h u ộ c v ề m ặ t n h ậ n t h ứ c , đ ạ o đ ứ c c ủ a c á c e m . C á c e m n h ắ c b à i c h o b ạ n l à m u ố n g i ú p b ạ n , b ơ i v ì c á c e m q u a n n i ệ m g i ú p b ạ n l à g i ú p b ằ n g m ọ i p h ư ơ n g t i ệ n . C ó e m n h ắ c b à i c h o b ạ n đ ể t ỏ r õ s ự h i ể u b i ế t c ủ a m ì n h , m u ố n k h o e k h o a n g s ự c h ă m c h ỉ h ọ c b à i c ủ a m ì n h . T ó m l ạ i , đ ộ n g c ơ h ọ c t ậ p c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ r ấ t p h o n g p h ú đ a d ạ n g , n h ư n g c h ư a b ề n v ữ n g , n h i ề u k h i c ò n t h ể h i ệ n s ự m â u t h u ẫ n c ủ a n ó .

T h á i đ ộ đ ố i v ớ i h ọ c t ậ p c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c ũ n g r ấ t k h á c n h a u . T ấ t c ả c á c e m đ ề u ý t h ứ c đ ư ợ c t ầ m q u a n t r ọ n g v à s ự c ầ n t h i ế t c ủ a h ọ c t ậ p , n h ư n g t h á i đ ộ b i ể u h i ệ n r ấ t k h á c n h a u . S ự k h á c n h a u đ ó đ ư ợ c t h ể h i ệ n n h ư s a u :

- T r o n g t h á i đ ộ h ọ c t ậ p : T ừ t h á i đ ộ r ấ t t í c h c ự c , c ó t r á c h n h i ệ m đ ế n t h á i đ ộ l ư ờ i b i ế n g , t h ờ ơ , t h i ế u t r á c h n h i ệ m t r o n g h ọ c t ậ p .

- T r o n g s ự h i ể u b i ế t c h u n g : T ừ m ứ c đ ộ p h á t t r i ể n c a o v à s ự h a m h i ể u b i ế t n h i ề u l ĩ n h v ự c t r i t h ứ c k h á c n h a u ơ

m ộ t s ố e m , n h ư n g ơ m ộ t s ố e m k h á c t h ì m ứ c đ ộ p h á t t r i ể n r ấ t y ế u , t ầ m h i ể u b i ế t r ấ t h ạ n c h ế .

- T r o n g p h ư ơ n g t h ứ c l ĩ n h h ộ i t à i l i ệ u h ọ c t ậ p : T ừ c h ỗ c ó k ỹ n ă n g h ọ c t ậ p đ ộ c l ậ p , c ó n h i ề u c á c h h ọ c đ ế n m ứ c h o à n t o à n c h ư a c ó k ỹ n ă n g h ọ c t ậ p đ ộ c l ậ p , c h ỉ b i ế t h ọ c t h u ộ c l ò n g t ừ n g b à i , t ừ n g c â u , t ừ n g c h ữ .

- T r o n g h ứ n g t h ú h ọ c t ậ p : T ừ h ứ n g t h ú b i ể u h i ệ n r õ r ệ t đ ố i v ớ i m ộ t l ĩ n h v ự c t r i t h ứ c n à o đ ó v à c ó n h ữ n g v i ệ c l à m c ó n ộ i d u n g c h o đ ế n m ứ c đ ộ h o à n t o à n k h ô n g c ó h ứ n g t h ú n h ậ n t h ứ c , c h o v i ệ c h o à n t o à n g ò é p , b ắ t b u ộ c .

N h i ề u c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u đ ã c h ỉ r a r ằ n g , đ ể g i ú p c á c e m c ó t h á i đ ộ đ ú n g đ ắ n v ớ i v i ệ c h ọ c t ậ p , t h ì :

- T à i l i ệ u h ọ c t ậ p p h ả i s ú c t í c h v ề n ộ i d u n g k h o a h ọ c .

- T à i l i ệ u h ọ c t ậ p p h ả i g ắ n v ớ i c u ộ c s ố n g c ủ a c á c e m l à m c h o c á c e m h i ể u r õ ý n g h ĩ a c ủ a t à i l i ệ u h ọ c t ậ p .

- T à i l i ệ u p h ả i g ợ i c ả m , g â y c h o h ọ c s i n h h ứ n g t h ú h ọ c t ậ p .

- T r ì n h b à y t à i l i ệ u , p h ả i g ợ i c h o h ọ c s i n h c ó n h u c ầ u t ì m h i ể u t à i l i ệ u đ ó .

- P h ả i g i ú p đ ỡ c á c e m b i ế t c á c h h ọ c , c ó p h ư ơ n g p h á p h ọ c t ậ p p h ù h ợ p .

2 . S e p h á t t r i ể n t r í t u ệ c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ó s o

S ự t h a y đ ổ i t í n h c h ấ t v à c á c h ì n h t h ứ c h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p c ù n g v ớ i ó c t ò m ò , h a m h i ể u b i ế t p h á t t r i ể n đ ò i h ỏ i h o ạ t đ ộ n g t r í t u ệ c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ p h á t t r i ể n c a o h ơ n c á c l ứ a t u ổ i t r ư ớ c .

- H ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c ó k h ả n ă n g p h â n t í c h , t ổ n g h ợ p p h ứ c t ạ p h ơ n k h i t r i g i á c c á c s ự v ậ t , h i ệ n t ư ợ n g . K h ố i l ư ợ n g t r ৉ g i á c t ă n g l ê n , t r i g i á c t r ơ n ê n c ó k ế h o ạ c h , c ó t r ì n h t ự v à h o à n t h i ệ n h ơ n .

Ở l ứ a t u ổ i n à y t r í n h ớ c ũ n g đ ư ợ c t h a y đ ổ i v ề c h ấ t . Ð ặ c t í n h c ơ b ả n c ủ a l ứ a t u ổ i n à y l à s ự t ă n g c ư ờ n g t í n h c h ấ t c h ủ đ ৉ n h c ủ a c á c c h ứ c n ă n g n à y . T r í n h ớ d ầ n d ầ n m a n g t í n h c h ấ t c ủ a n h ữ n g q u á t r ì n h đ ư ợ c đ i ề u c h ỉ n h , đ i ề u k h i ể n v à c ó t ổ c h ứ c .

H ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c ó n h i ề u t i ế n b ộ t r o n g v i ệ c g h i n h ớ t à i l i ệ u t r ừ u t ư ợ n g , t ừ n g ữ . N h ữ n g k ỹ n ă n g t ổ c h ứ c h o ạ t đ ộ n g t ư d u y c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ n h ằ m g h i n h ớ t à i l i ệ u n h ấ t đ ৉ n h , k ỹ n ă n g n ắ m v ữ n g p h ư ơ n g t i ệ n g h i n h ớ đ ư ợ c p h á t t r i ể n ơ m ứ c đ ộ c a o h ơ n n h i ề u s o v ớ i h ọ c s i n h t i ể u h ọ c . H ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ b ắ t đ ầ u b i ế t s ử d ụ n g n h ữ n g p h ư ơ n g p h á p đ ặ c b i ệ t đ ể g h i n h ớ v à n h ớ l ạ i . K h i g h i n h ớ c á c e m đ ã b i ế t t i ế n h à n h c á c t h a o t á c n h ư s o s á n h , h ệ t h ố n g h o á , p h â n l o ạ i . T ố c đ ộ g h i n h ớ v à k h ố i l ư ợ n g t à i l i ệ u g h i n h ớ đ ư ợ c t ă n g l ê n . G h i n h ớ m á y m ó c n g à y c à n g n h ư ờ n g c h ỗ c h o g h i n h ớ l ô g i c , g h i n h ớ ý n g h ĩ a . H i ệ u q u ả c ủ a t r í n h ớ t r ơ n ê n t ố t h ơ n .

N ế u t r ư ớ c đ â y c á c e m h ọ c s i n h t i ể u h ọ c t h ư ờ n g c ố g ắ n g g h i n h ớ t ừ n g c h ữ , t ừ n g b à i , t h ì b â y g i ờ c á c e m h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ t h ư ờ n g p h ả n đ ố i y ê u c ầ u c ủ a g i á o v i ê n b ắ t b u ộ c t h u ộ c l ò n g v à c ó k h u y n h h ư ớ n g m u ố n t á i h i ệ n b ằ n g l ờ i n ó i c ủ a m ì n h . V ì t h ế g i á o v i ê n p h ả i :

+ D ạ y c h o h ọ c s i n h p h ư ơ n g p h á p đ ú n g đ ắ n c ủ a v i ệ c g h i n h ớ l ô g i c ( k ỹ n ă n g b i ế t p h â n đ o ạ n t h e o ý n g h ĩ a , b i ế t

t á c h r a c á c ý l à m đ i ể m t ự a đ ể n h ớ , b i ế t ô n t ậ p , l ậ p d à n b à i s ơ l ư ợ c đ ể g h i n h ớ . . . ) .

+ C ầ n g i ả i t h í c h c h o c á c e m r õ s ự c ầ n t h i ế t p h ả i g h i n h ớ c h í n h x á c n h ữ n g đ ৉ n h n g h ĩ a , n h ữ n g q u y l u ậ t . Ở d â y p h ả i c h ỉ c h o c á c e m t h ấ y n ế u g h i n h ớ t h i ế u m ộ t t ừ n à o đ ó , t h ì ý n g h ĩ a c ủ a n ó k h ô n g c ò n c h í n h x á c n ữ a .

+ R è n l u y ệ n c h o c á c e m k ỹ n ă n g t r ì n h b à y c h í n h x á c n ộ i d u n g b à i h ọ c t h e o c á c h d i ễ n đ ạ t c ủ a m ì n h .

+ K h i t ổ c h ứ c q u á t r ì n h g h i n h ớ , h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ t h ư ờ n g k i ể m t r a h i ệ u q u ả g h i n h ớ b ằ n g s ự n h ậ n l ạ i ; n h ư n g h i ệ u q u ả c ủ a g h i n h ớ k h ô n g p h ả i đ o b ằ n g s ự n h ậ n l ạ i , m à b ằ n g s ự t á i h i ệ n . V ì t h ế k i ể m t r a s ự g h i n h ớ , p h ả i b ằ n g s ự t á i h i ệ n t h ì m ớ i b i ế t đ ư ợ c h i ệ u q u ả c ủ a v i ệ c g h i n h ớ .

M ộ t đ ặ c đ i ể m n ữ a c ủ a t r í n h ớ h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à s ự t h i ế t l ậ p c á c m ố i l i ê n t ư ơ n g p h ứ c t ạ p h ơ n , g ắ n t à i l i ệ u m ớ i v ớ i t à i l i ệ u c ũ đ ư a t à i l i ệ u c ũ v à o h ệ t h ố n g t r i t h ứ c . I . A . X a m a r i n v à n h ữ n g n g ư ờ i c ộ n g t á c v ớ i ô n g đ ã x á c đ ৉ n h q u á t r ì n h h ì n h t h à n h h ệ t h ố n g t r i t h ứ c đ ề u d ự a v à o v i ệ c t h i ế t l ậ p c á c m ố i l i ê n t ư ơ n g ơ m ứ c đ ộ k h á c n h a u . T ừ v i ệ c t h à n h l ậ p n h ữ n g l i ê n t ư ơ n g r i ê n g l ẻ ( l i ê n t ư ơ n g c ụ c b ộ ) v à l i ê n t ư ơ n g h ệ t h ố n g ( t r i t h ứ c v ề t ừ n g v ấ n đ ề t ồ n t ạ i t á c h r ờ i n h a u ) . Ð ó l à đ ặ c đ i ể m l i ê n t ư ơ n g c ủ a h ọ c s i n h t i ể u h ọ c n h ư n g ơ h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ đ ặ c đ i ể m l i ê n t ư ơ n g ơ m ứ c đ ộ c a o h ơ n , t ừ m ứ c đ ộ h ì n h t h à n h m ố i l i ê n t ư ơ n g b ê n t r o n g b ộ m ô n ( p h ả n á n h h ệ t h ố n g t r i t h ứ c b ê n t r o n g c á c m ô n h ọ c ) s a n g m ố i l i ê n t ư ơ n g g i ữ a c á c m ô n h ọ c ( g i ữ a c á c h ệ t h ố n g t r i t h ứ c ) . Ð i ề u n à y g i ú p c h o h ọ c s i n h

t r u n g h ọ c c ơ s ơ t h ấ y đ ư ợ c m ố i l i ê n h ệ g i ữ a t r i t h ứ c c ủ a c á c m ô n h ọ c k h á c n h a u , h i ể u b i ế t v ề c á i c h u n g , s ự t h ố n g n h ấ t t r i t h ứ c c ủ a n h i ề u k h o a h ọ c k h á c n h a u .

- S ự p h á t t r i ể n c h ú ý c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ d i ễ n r a r ấ t p h ứ c t ạ p . M ộ t m ặ t , c h ú ý c ó c h ủ đ ৉ n h b ề n v ữ n g đ ư ợ c h ì n h t h à n h ; n h ư n g m ặ t k h á c , s ự p h o n g p h ú c ủ a n h ữ n g ấ n t ư ợ n g , s ự r u n g đ ộ n g t í c h c ự c v à x u n g đ ộ n g m ạ n h m ẽ c ủ a l ứ a t u ổ i n à y t h ư ờ n g d ẫ n đ ế n s ự c h ú ý k h ô n g b ề n v ữ n g . T ấ t c ả n h ữ n g c á i đ ó đ ề u p h ụ t h u ộ c v à o đ i ề u k i ệ n l à m v i ệ c , n ộ i d u n g t à i l i ệ u , t â m t r ạ n g , t h á i đ ộ c ủ a c á c e m đ ố i v ớ i c ô n g v i ệ c h ọ c t ậ p .

Ở l ứ a t u ổ i n à y t í n h l ự a c h ọ n c ủ a c h ú ý p h ụ t h u ộ c r ấ t n h i ề u v à o t í n h c h ấ t c ủ a đ ố i t ư ợ n g h ọ c t ậ p v à m ứ c đ ộ h ứ n g t h ú c ủ a c á c e m v ớ i đ ố i t ư ợ n g đ ó . V ì t h ế ơ g i ờ h ọ c n à y c á c e m k h ô n g t ậ p t r u n g , c h ú ý , đ ã n g t r í , n h ư n g ơ g i ờ h ọ c k h á c t h ì l ạ i l à m v i ệ c r ấ t n g h i ê m c h ỉ n h , t ậ p t r u n g c h ú ý r ấ t c a o đ ộ .

N h i ề u c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u c h o t h ấ y ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ , k h ố i l ư ợ n g c h ú ý t ă n g l ê n r õ r ệ t ; k h ả n ă n g d i c h u y ể n c h ú ý t ừ t h a o t á c n à y đ ế n t h a o t á c k h á c , t ừ h o ạ t đ ộ n g n à y đ ế n h o ạ t đ ộ n g k h á c c ũ n g đ ư ợ c t ă n g c ư ờ n g r õ r ệ t . C á c e m c ó t h ể đ a n g h ọ c m ô n n à y c h u y ể n s a n g h ọ c m ô n k h á c v ẫ n t ậ p t r u n g c h ú ý v à o v i ệ c h ọ c t ậ p d ễ d à n g .

B i ệ n p h á p t ố t n h ấ t đ ể t ổ c h ứ c s ự c h ú ý c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à t ổ c h ứ c h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p s a o c h o c á c e m í t c ó t h ờ i g i a n n h à n r ỗ i , c ũ n g k h ô n g c ó ý m u ố n v à k h ả n ă n g b ৉ t h u h ú t v à o m ộ t đ ố i t ư ợ n g n à o đ ó t r o n g t h ờ i g i a n

l â u d à i . N h ữ n g c ô n g v i ệ c h ứ n g t h ú , g i ờ h ọ c h ứ n g t h ú c ó t á c d ụ n g g â y s ự s a y m ê , t ậ p t r u n g c h ú ý c ủ a c á c e m . N h ư n g c ầ n l ư u ý , k h ô n g p h ả i b a o g i ờ c á c e m c ũ n g t h í c h c á i v u i , c á i d ễ h i ể u ; m à c h í n h n h ữ n g g i ờ h ọ c c ó n ộ i d u n g , c ó s ự c h u y ể n t i ế p t ừ h ì n h t h ứ c l à m v i ệ c n à y đ ế n h ì n h t h ứ c l à m v i ệ c k h á c , đ ò i h ỏ i c á c e m p h ả i h o ạ t đ ộ n g n h ậ n t h ứ c t í c h c ự c đ ó c h í n h l à h ì n h t h ứ c t ố t l à m c h o c á c e m c ó k h ả n ă n g t ự t ổ c h ứ c s ự c h ú ý c ủ a m ì n h .

N h ữ n g c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u c ủ a N . F . Ð ô b r ư n h i n v à n h ữ n g n g ư ờ i k h á c đ ã c h o b i , t . t ừ c h ú ý c ó c h ủ đ ৉ n h đ ư ợ c d u y t r ì b ằ n g n ỗ l ự c ý c h í , c á c e m n g à y c à n g c h u y ể n s a n g c h ú ý s a u c h ủ đ ৉ n h . N ó đ ư ợ c x u ấ t h i ệ n d o s ự l ô i c u ố n d ầ n d ầ n c ủ a c ô n g t i ệ c c ó t í n h " p h á t m i n h " , v à v ì v ậ y k h ô n g đ ò i h ỏ i c á c e m p h ả i c ó n h ữ n g n ỗ l ự c ý c h í đ ể d u y t r ì s ự c h ú ý c ủ a m ì n h .

H o ạ t đ ộ n g t ư d u y c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c ũ n g c ó n h ữ n g b i ế n đ ổ i c ơ b ả n . D o n ộ i d u n g c á c m ô n h ọ c p h o n g p h ú , đ a d ạ n g , p h ứ c t ạ p đ ò i h ỏ i t í n h c h ấ t m ớ i m ẻ c ủ a c ô n g v i ệ c l ĩ n h h ộ i t r i t h ứ c : đ ò i h ỏ i p h ả i d ự a v à o t ư d u y đ ộ c l ậ p , k h ả n ă n g k h á i q u á t h o á , t r ừ u t ư ợ n g h o á , s o s á n h , p h á n đ o á n m ớ i r ú t r a đ ư ợ c k ế t l u ậ n , m ớ i h i ể u đ ư ợ c t à i l i ệ u h ọ c . V ì t h ế t ư d u y c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ đ ã p h á t t r i ể n ơ m ứ c đ ộ c a o h ơ n h ọ c s i n h t i ể u h ọ c .

V i ệ c h ọ c t ậ p m ô n t o á n l à đ i ề u k i ệ n q u a n t r ọ n g đ ố i v ớ i q u á t r ì n h p h á t t r i ể n t ư d u y k h á i q u á t v à t ư d u y l u ậ n . S ự b ắ t đ ầ u h ọ c t ậ p c ó h ệ t h ố n g m ô n đ ạ i s ố c ũ n g k í c h t h í c h q u á t r ì n h c h u y ể n s a n g t r ì n h đ ộ k h á i q u á t c a o h ơ n , v à đ i ề u n à y l i ê n q u a n đ ế n q u á t r ì n h k h á i q u á t h o á c á i đ ã

k h á i q u á t h a y t r ừ u t ư ợ n g c á i đ ã t r ừ u t ư ợ n g ( s ố h ọ c l à s ự t r ừ u t ư ợ n g h o á t ừ c á c đ ồ v ậ t ; đ ạ i s ố l à s ự t r ừ u t ư ợ n g h o á c á c s ố t ừ c á c s ố c ụ t h ể ) . V i ệ c h ọ c t ậ p h ì n h h ọ c l à m p h á t t r i ể n k ỹ n ă n g p h á n đ o á n , c h ứ n g m i n h l ý g i ả i c á c v ấ n đ ề m ộ t c á c h c h ặ t c h ẽ l o g i c .

Q u a m ỗ i n ă m h ọ c ơ n h à t r ư ờ n g t r u n g h ọ c c ơ s ơ , k h ả n ă n g t ư d u y t r ừ u t ư ợ n g đ ư ợ c p h á t t r i ể n . S ự t h a y đ ổ i m ố i q u a n h ệ g i ữ a t ư d u y h ì n h t ư ợ n g c ụ t h ể s a n g t ư d u y t r ừ u t ư ợ n g , k h á i q u á t m à s ự c h i ế m ư u t h ế c ủ a t ư d u y t r ừ u t ư ợ n g l à đ ặ c đ i ể m c ơ b ả n v ề h o ạ t đ ộ n g t ư d u y c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ . T u y n h i ê n n h ữ n g t h à n h p h ầ n h ì n h t ư ợ n g - c ụ t h ể c ủ a t ư d u y b ộ p h ậ n k h ô n g g i ả m x u ố n g , k h ô n g m ấ t đ i m à v ẫ n t ồ n t ạ i v à đ ư ợ c p h á t t r i ể n . N ó v ẫ n g i ữ m ộ t v a i t r ò q u a n t r ọ n g t r o n g c ấ u t r ú c t ư d u y . S ự c o i t h ư ờ n g n h ữ n g đ ặ c đ i ể m c ủ a t ư d u y t r ự c q u a n - h ì n h t ư ợ n g c ủ a l ứ a t u ổ i n à y s ẽ d ẫ n đ ế n t ì n h t r ạ n g k h i p h â n t í c h n h ữ n g d ấ u h i ệ u b ả n c h ấ t t r ừ u t ư ợ n g n à y m ộ t c á c h h ì n h t h ứ c .

N h i ề u c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u đ ã c h ỉ r a r ằ n g , n h i ề u h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ h i ể u n h ữ n g d ấ u h i ệ u b ả n c h ấ t c ủ a đ ố i t ư ợ n g , n h ư n g k h ô n g p h ả i b a o g i ờ c ũ n g p h â n b i ệ t đ ư ợ c d ấ u h i ệ u đ ó t r o n g t ấ t c ả c á c t r ư ờ n g h ợ p c ụ t h ể . V í d ụ c h ư a n h ậ n b i ế t đ ư ợ c t a m g i á c v u ô n g , k h i g ó c v u ô n g ơ p h í a t r ê n v à c ạ n h h u y ề n ơ p h í a đ á y c ủ a t a m g i á c .

Ý n g h ĩ a c ủ a t h à n h p h ầ n h ì n h t ư ợ n g - c ụ t h ể c ủ a t ư d u y l à ơ c h ỗ t r o n g n h i ề u t r ư ờ n g h ợ p t á c đ ộ n g c ủ a n h ữ n g ấ n t ư ợ n g t r ự c t i ế p c ả m t í n h m ạ n h m ẽ h ơ n t á c đ ộ n g c ủ a t ừ n g ữ . K ế t q u ả l à s ẽ t h u h ẹ p h a y m ơ r ộ n g k h ô n g đ ú n g m ộ t

k h á i n i ệ m n à o đ ó . V ì t h ế n ế u c h ỉ d ừ n g ơ t ư d u y t r ự c q u a n

- h ì n h t ư ợ n g , m à k h ô n g q u a n t â m đ ế n s ự p h á t t r i ể n t ư d u y t r ừ u t ư ợ n g c h o c á c e m t h ì l à m ộ t s a i l ầ m r ấ t n g h i ê m t r ọ n g . B ơ i v ì , n ế u c á c e m k h ô n g p h á t t r i ể n t ư d u y t r ừ u t ư ợ n g t h ì k h ô n g t h ể n à o l ĩ n h h ộ i đ ư ợ c c á c k h á i n i ệ m k h o a h ọ c t r o n g c h ư ơ n g t r ì n h h ọ c t ậ p c ủ a c á c e m . D o đ ó d ạ y h ọ c p h ả i t ạ o đ i ề u k i ệ n đ ể p h á t t r i ể n t ư d u y t r ừ u t ư ợ n g c h o c á c e m .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

V - H O Ạ T Ð ® N G G I A O T I Ế P C Ủ A L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S o

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 2 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

( T h i ế u n i ê n )

1 . S e h ì n h t h à n h k i ể u q u a n h ệ m ő i

H ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c ó n h u c ầ u m ơ r ộ n g q u a n h ệ v ớ i n g ư ờ i l ớ n v à m o n g m u ố n n g ư ờ i l ớ n q u a n h ệ v ớ i n ó m ộ t c á c h b ì n h đ ẳ n g n h ư n g ư ờ i l ớ n , k h ô n g m u ố n n g ư ờ i l ớ n c o i n ó n h ư t r ẻ c o n n h ư t r ư ớ c đ â y n ữ a .

K i ể u q u a n h ệ c ủ a n g ư ờ i l ớ n v ớ i t r ẻ e m t r ư ớ c đ â y ( k i ể u q u a n h ệ k h ô n g b ì n h đ ẳ n g g i ữ a n g ư ờ i l ớ n v à t r ẻ e m ) k h ô n g c ò n t h í c h h ợ p v ớ i l ứ a t u ổ i n à y . V ì t h ế c á c e m m o n g m u ố n c ả i t ổ l ạ i m ố i q u a n h ệ n à y t h e o c h i ề u h ư ớ n g h ạ n c h ế q u y ề n h ạ n c ủ a n g ư ờ i l ớ n , m ơ r ộ n g q u y ề n h ạ n c ủ a m ì n h . C á c e m m o n g m u ố n n g ư ờ i l ớ n t ô n t r ọ n g n h â n c á c h , p h ẩ m g i á , t i n t ư ơ n g v à m ơ r ộ n g t í n h đ ộ c l ậ p .

Ð ể d u y t r ì s ự t h a y đ ổ i m ố i q u a n h ệ g i ữ a c á c e m v à n g ư ờ i l ớ n , c á c e m c ó n h ữ n g h ì n h t h ứ c c h ố n g c ự , k h ô n g p h ụ c t ù n g x e m n h ư l à p h ư ơ n g t i ệ n đ ể t h a y đ ổ i k i ể u q u a n h ệ c ũ b ằ n g k i ể u q u a n h ệ m ớ i . S ự n ả y s i n h ơ l ứ a t u ổ i n à y c ả m g i á c v ề s ự t r ư ơ n g t h à n h v à n h u c ầ u đ ư ợ c n g ư ờ i l ớ n t h ừ a n h ậ n n ó l à n g ư ờ i l ớ n đ ã đ ư a đ ế n v ấ n đ ề q u y ề n h ạ n c ủ a n g ư ờ i l ớ n v à c á c e m t r o n g q u a n h ệ v ớ i n h a u c ầ n p h ả i t h a y đ ổ i .

N h ư v ậ y , v i ệ c c h u y ể n t i ế p t ừ k i ể u q u a n h ệ g i ữ a n g ư ờ i l ớ n v ớ i t r ẻ e m ( đ ặ c t h ù c h o l ứ a t u ổ i t h ơ ấ u ) , s a n g k i ể u q u a n h ệ m ớ i v ề c h ấ t ( đ ặ c t h ù c h o s ự g i a o t i ế p c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ v ớ i n g ư ờ i l ớ n ) , t ạ o đ i ề u k i ệ n p h á t

t r i ể n m ứ c đ ộ t r ư ơ n g t h à n h ơ l ứ a t u ổ i n à y . T ấ t n h i ê n v i ệ c c h u y ể n t i ế p n à y c ó t h ể d i ễ n r a t h u ậ n l ợ i , h o ặ c k h ó k h ă n , đ i ề u n à y p h ụ t h u ộ c h o à n t o à n v à o s ự h i ể u b i ế t v à t h á i đ ộ c ủ a n g ư ờ i l ớ n .

T u y n h i ê n , k h ô n g p h ả i m ọ i n g ư ờ i l ớ n đ ề u n h ậ n t h ứ c đ ư ợ c n h u c ầ u c ầ n t h a y đ ổ i k i ể u q u a n h ệ v ớ i c á c e m . Ð i ề u n à y m â u t h u ẫ n v ớ i x u t h ế " v ư ơ n l ê n l à m n g ư ờ i l ớ n " c ủ a c á c e m , v ớ i c ả m g i á c t r ư ơ n g t h à n h c ủ a c á c e m , h ạ n c h ế c h u y ể n t ừ t r ẻ e m s a n g n g ư ờ i l ớ n , l à đ ặ c t r ư n g c ủ a l ứ a t u ổ i n à y , l à n g u y ê n n h â n d ẫ n đ ế n s ự x u n g đ ộ t g i ữ a c á c e m v ớ i n g ư ờ i l ớ n .

N ế u n g ư ờ i l ớ n k h ô n g c h ৉ u t h a y đ ổ i q u a n h ệ v ớ i c á c e m t h ì c á c e m s ẽ t r ơ t h à n h n g ư ờ i k h ơ i x ư ớ n g t h a y đ ổ i m ố i q u a n h ệ n à y . N ế u n g ư ờ i l ớ n c h ố n g đ ố i , s ẽ g â y r a p h ả n ứ n g c ủ a c á c e m v ớ i n g ư ờ i l ớ n d ư ớ i d ạ n g b ư ớ n g b ỉ n h , b ấ t b ì n h , k h ô n g v â n g l ờ i . . . N ế u n g ư ờ i l ớ n t h ấ y s ự p h ả n đ ố i c ủ a c á c e m , m à k h ô n g s u y x é t v ề p h í a m ì n h đ ể t h a y đ ổ i m ố i q u a n h ệ v ớ i c á c e m t h ì s ự x u n g đ ộ t g i ữ a c á c e m v à n g ư ờ i l ớ n c ò n k é o d à i đ ế n h ế t t h ờ i k ỳ c ủ a l ứ a t u ổ i n à y .

N h ữ n g q u a n h ệ x u n g đ ộ t g i ữ a c á c e m v à n g ư ờ i l ớ n l à m n ả y s i n h n h ữ n g h à n h v i t ư ơ n g ứ n g ơ c á c e m : x a l á n h n g ư ờ i l ớ n , k h ô n g t i n t ư ơ n g v à o n g ư ờ i l ớ n , c h o r ằ n g n g ư ờ i l ớ n k h ô n g h i ể u c á c e m , k h ó c h ৉ u m ộ t c á c h c ó ý t h ứ c đ ố i v ớ i n h ữ n g y ê u c ầ u , n h ữ n g đ á n h g i á , n h ậ n x é t c ủ a n g ư ờ i l ớ n . T á c đ ộ n g g i á o d ụ c c ủ a n g ư ờ i l ớ n đ ố i v ớ i c á c e m b ৉ g i ả m s ú t .

T í n h đ ộ c l ậ p v à q u y ề n b ì n h đ ẳ n g t r o n g q u a n h ệ c ủ a c á c e m v ớ i n g ư ờ i l ớ n l à v ấ n đ ề p h ứ c t ạ p v à g a y g ắ t n h ấ t

t r o n g s ự g i a o t i ế p c ủ a c á c e m v ớ i n g ư ờ i l ớ n n ó i r i ê n g , t r o n g v i ệ c g i á o d ụ c c á c e m ơ l ứ a t u ổ i n à y n ó i c h u n g . N h ư n g k h ó k h ă n đ ặ c t h ù n à y c ó t h ể g i ả i q u y ế t , n ế u n g ư ờ i l ớ n v à c á c e m x â y d ự n g đ ư ợ c m ố i q u a n h ệ b ạ n b è , h o ặ c q u a n h ệ c ó h ì n h t h ứ c h ợ p t á c t r ê n c ơ s ơ t ô n t r ọ n g , t i n t ư ơ n g g i ú p đ ỡ l ẫ n n h a u . S ự h ợ p t á c n à y c h o p h é p n g ư ờ i l ớ n đ ặ t c á c e m v à o v ৉ t r í m ớ i - v ৉ t r í c ủ a n g ư ờ i g i ú p v i ệ c v à n g ư ờ i b ạ n t r o n g n h ữ n g c ô n g v i ệ c k h á c n h a u , c ò n b ả n t h â n n g ư ờ i l ớ n t r ơ t h à n h n g ư ờ i m ẫ u m ự c , v à n g ư ờ i b ạ n t i n c ậ y c ủ a c á c e m .

2 . H o ạ t đ ® n g g i a o t i ế p c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ó s o v ő i b ạ n b è

S ự g i a o t i ế p c ủ a h ọ c s i n h t r o n g h ọ c c ơ s ơ v ớ i b ạ n b è c ù n g l ứ a t u ổ i . M ố i q u a n h ệ c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ v ớ i b ạ n b è c ù n g l ứ a t u ổ i p h ứ c t ạ p , đ a d ạ n g h ơ n n h i ề u s o v ớ i h ọ c s i n h t i ể u h ọ c . S ự g i a o t i ế p g i ữ a c á c e m đ ã v ư ợ t r a n g o à i p h ạ m v i h ọ c t ậ p , p h ạ m v i n h à t r ư ờ n g , m à c ò n m ơ r ộ n g t r o n g n h ữ n g h ứ n g t h ú m ớ i , n h ữ n g v i ệ c l à m m ớ i , n h ữ n g q u a n h ệ m ớ i t r o n g đ ờ i s ố n g c ủ a c á c e m . C á c e m c ó n h u c ầ u l ớ n t r o n g g i a o t i ế p v ớ i b ạ n b è v ì m ộ t m ặ t , c á c e m r ấ t k h a o k h á t đ ư ợ c g i a o t i ế p v à c ù n g h o ạ t đ ộ n g c h u n g v ớ i n h a u , c á c e m c ó n g u y ệ n v ọ n g đ ư ợ c s ố n g t ậ p t h ể , c ó n h ữ n g đ ồ n g c h í , b ạ n b è t h â n t h i ế t , t i n c ậ y ; m ặ t k h á c c ũ n g b i ể u h i ệ n n g u y ệ n v ọ n g k h ô n g k é m p h ầ n q u a n t r ọ n g l à đ ư ợ c b ạ n b è c ô n g n h ậ n , t h ừ a n h ậ n , t ô n t r ọ n g m ì n h .

H ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ c o i q u a n h ệ b ạ n b è c ù n g l ứ a t u ổ i l à q u a n h ệ r i ê n g c ủ a n h ữ n g c á n h â n . C á c e m c h o r ằ n g c á c e m c ó q u y ề n h à n h đ ộ n g đ ộ c l ậ p t r o n g q u a n h ệ

n à y v à b ả o v ệ q u y ề n đ ó c ủ a m ì n h . N ế u c ó s ự c a n t h i ệ p t h ô b ạ o c ủ a n g ư ờ i l ớ n , k h i ế n c á c e m c ả m t h ấ y b ৉ x ú c p h ạ m , t h ì c á c e m c h ố n g đ ố i l ạ i .

N ế u n h ư q u a n h ệ c ủ a c á c e m v ớ i n g ư ờ i l ớ n c à n g k h ô n g t h u ậ n h o à , t h ì s ự g i a o t i ế p v ớ i b ạ n b è c ù n g l ứ a t u ổ i c à n g t ă n g v à ả n h h ư ơ n g c ủ a b ạ n b è đ ế n v ớ i c á c e m c à n g m ạ n h m ẽ .

S ự b ấ t h o à t r o n g q u a n h ệ b ạ n b è c ù n g l ớ p , s ự t h i ế u t h ố n b ạ n t h â n h o ặ c t ì n h c ả m b ৉ p h á v ỡ đ ề u s i n h r a n h ữ n g c ả m x ú c n ặ n g n ề , đ ư ợ c x e m n h ư l à b i k ৉ c h c ủ a c á n h â n . T ì n h h u ố n g k h ó c h ৉ u n h ấ t đ ố i v ớ i c á c e m l à s ự p h ê b ì n h t h ẳ n g t h ắ n c ủ a l ậ p t h ể , c ủ a b ạ n b è ; c ò n h ì n h p h ạ t n ặ n g n ề n h ấ t đ ố i v ớ i c á c e m l à b ৉ b ạ n b è t ẩ y c h a y , k h ô n g m u ố n c h ơ i v ớ i m ì n h .

- H ọ c s i n h t i ể u h ọ c k h i k ế t b ạ n t h ư ờ n g c ă n c ứ n h i ề u v à o s ứ c h ọ c , h à n h v i , t í n h t í c h c ự c x ã h ộ i c ủ a c á c b ạ n , t ứ c l à v à o v i ệ c b ạ n m ì n h t h ự c h i ệ n n h ữ n g y ê u c ầ u c ủ a n g ư ờ i l ớ n n h ư t h ế n à o . Ð ố i v ớ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ , đ i ề u q u a n t r ọ n g đ ể k ế t b ạ n l à n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t v ề t ì n h b ạ n . " B ộ l u ậ t t ì n h b ạ n " đ ố i v ớ i c á c e m b a o g ồ m n h ữ n g c h u ẩ n m ự c q u a n t r ọ n g n h ấ t l à s ự t ô n t r ọ n g l ẫ n n h a u , q u a n h ệ b ì n h đ ẳ n g v à g i ú p đ ỡ l ẫ n n h a u , l ò n g t r u n g t h à n h , t í n h t r u n g t h ự c . Ð ó l à c ơ s ơ đ ể h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ g i a o t i ế p v à k ế t b ạ n v ớ i n h a u .

- T ì n h b ạ n t r o n g đ ờ i s ố n g c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ . C á c e m ơ l ứ a t u ổ i n à y t h í c h g i a o t i ế p v à k ế t b ạ n v ớ i n h a u . N h ư n g k h ô n g p h ả i l à m ọ i e m ơ t r o n g l ớ p đ ề u đ ư ợ c c á c e m y ê u t h í c h g i a o t i ế p n h ư n h a u . C á c e m c h ỉ k ế t b ạ n

v ớ i n h ữ n g e m đ ư ợ c m ọ i n g ư ờ i t ô n t r ọ n g , c ó u y t í n v à t i ế n b ộ r õ r ệ t v ề m ộ t m ặ t n à o đ ó . L ú c đ ầ u p h ạ m v i g i a o t i ế p c ủ a c á c e m t h ư ờ n g r ộ n g , n h ư n g k h ô n g đ ư ợ c b ề n v ữ n g , c ó t í n h c h ấ t t ạ m t h ờ i . Ð ó l à t h ờ i k ỳ l ự a c h ọ n . t ì m k i ế m n g ư ờ i b ạ n t h â n . V ề s a u n h ữ n g e m c ó c ù n g h ứ n g t h ú , c ù n g y ê u t h í c h m ộ t l o ạ i h o ạ t đ ộ n g n à o đ ó t h ì g ắ n b ó v ớ i n h a u , t h í c h g i a o t i ế p , t r ò c h u y ệ n v ớ i n h a u . P h ạ m v i g i a o t i ế p c ủ a c á c e m h ẹ p l ạ i n h ư n g q u a n h ệ g i ữ a c á c e m g ắ n b ó v ớ i n h a u h ơ n . T r o n g g i a o t i ế p , c á c e m c h ৉ u ả n h h ư ơ n g c ủ a n h a u . N h i ề u e m l ú c đ ầ u k h ô n g ư a t h í c h h o ạ t đ ộ n g n à o đ ó , n h ư n g v ì c h ơ i v ớ i b ạ n , b ạ n h ứ n g t h ú v ề h o ạ t đ ộ n g đ ó , m à l à m l â y s a n g e m . V ì v ậ y g i a o t i ế p v ớ i b ạ n l à n g u ồ n n ả y s i n h h ứ n g t h ú m ớ i .

N h ữ n g ư u đ i ể m c ủ a b ạ n m à n ó y ê u t h í c h đ ã l à m c h o c á c e m p h ả i s u y n g h ĩ v ề m ì n h m ộ t c á c h n g h i ê m t ú c , m o n g m u ố n m ì n h c ũ n g c ó n h ữ n g m ặ t ư u đ i ể m n h ư b ạ n . D o đ ó b ạ n b è c ó t h ể t r ơ t h à n h h ì n h m ẫ u đ ố i v ớ i c á c e m .

T r o n g q u a n h ệ g i a o t i ế p c ủ a l ứ a t u ổ i t u ổ i n à y , t r ò c h u y ệ n g i ữ m ộ t v ৉ t r í c ó ý n g h ĩ a đ ố i v ớ i c á c e m . T r o n g c h u y ệ n t r ò , c á c e m đ ã k ể c h o n h a u v ề m ọ i m ặ t s i n h h o ạ t , đ ờ i s ố n g v à s u y n g h ĩ c ủ a m ì n h . C á c e m c ó t h ể n ó i v ớ i n h a u c ả n h ữ n g c h u y ệ n , n h ữ n g đ i ề u " b í m ậ t " , m à n h ữ n g đ i ề u n à y n h i ề u k h i c á c e m k h ô n g k ể v ớ i a i , k ể c ả v ớ i n g ư ờ i t h â n t r o n g g i a đ ì n h . V ì t h ế m à c á c e m y ê u c ầ u r ấ t c a o đ ố i v ớ i b ạ n b è . C á c e m h i ể u đ ã l à b ạ n b è c ủ a n h a u t h ì p h ả i c ơ i m ơ , h i ể u n h a u , t ế n h ৉ , v ৉ t h a , đ ồ n g c ả m v à g i ữ b í m ậ t c h o n h a u .

L ý t ư ơ n g t ì n h b ạ n c ủ a l ứ a t u ổ i n à y l à " s ố n g c h ế t c ó n h a u " , " c h i a n g ọ t s ẻ b ù i " . Ð i ề u đ ó k h ô n g c h ỉ l à s ự t u â n t h e o m ộ t c á c h n g h i ê m n g ặ t b ộ l u ậ t t ì n h b ạ n , m à c ò n l à v ấ n đ ề n g ư ờ i n à y t h â m n h ậ p v à o m ọ i m ặ t đ ờ i s ố n g c ủ a n g ư ờ i k i a , c ù n g n h a u h ợ p t á c h à n h đ ộ n g . C à n g l ớ n l ê n s ự t h â m n h ậ p v ề t â m h ồ n g i ữ a c á c e m c à n g đ ư ợ c n ả y n ơ , p h á t t r i ể n . Ð ó l à s ự g i ố n g n h a u v ề đ ờ i s ố n g n ộ i t â m , l à s ự h i ể u b i ế t n h a u , s ự t r ù n g h ợ p v ề n h ữ n g g i á t r ৉ c ủ a c á c n h â n , v ề n h ữ n g h o à i b ã o , v ề q u a n đ i ể m t r o n g c u ộ c s ố n g .

S ự h ì n h t h à n h t ì n h b ạ n n h ư t h ế , t h ư ờ n g đ i k è m t h e o n h ữ n g c u ộ c t h ả o l u ậ n , t r a n h l u ậ n v ớ i n h a u v ề n h ữ n g v ấ n đ ề : c u ộ c s ố n g , đ ạ o đ ứ c , t h ẩ m m ỹ . . . T r o n g q u á t r ì n h t r a n h l u ậ n s ẽ h ì n h t h à n h n h ữ n g q u a n n i ệ m , m à c á c e m ý t h ứ c đ ư ợ c đ ó l à n h ữ n g q u a n n i ệ m r i ê n g , n g h ĩ a l à n i ề m t i n ơ c á c e m b ắ t đ ầ u đ ư ợ c h ì n h t h à n h .

T ó m l ạ i , s ự g i a o t i ế p ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à m ộ t l o ạ i h o ạ t đ ộ n g đ ặ c b i ệ t , m à đ ố i t ư ợ n g c ủ a h o ạ t đ ộ n g n à y l à n g ư ờ i k h á c - n g ư ờ i b ạ n , n g ư ờ i đ ồ n g c h í . N ộ i d u n g c ủ a h o ạ t đ ộ n g n à y l à s ự x â y d ự n g n h ữ n g q u a n h ệ q u a l ạ i v à n h ữ n g h à n h đ ộ n g t r o n g q u a n h ệ đ ó . N h ờ h o ạ t đ ộ n g g i a o t i ế p m à c á c e m n h ậ n t h ứ c đ ư ợ c n g ư ờ i k h á c v à b ả n t h â n m ì n h ; đ ồ n g t h ờ i q u a đ ó l à m p h á t t r i ể n m ộ t s ố k ỹ n ă n g n h ư k ỹ n ă n g s o s á n h p h â n t í c h , k h á i q u á t h à n h v i c ủ a b ả n t h â n v à c ủ a b ạ n , l à m p h o n g p h ú t h ê m n h ữ n g b i ể u t ư ợ n g v ề n h â n c á c h c ủ a b ạ n v à c ủ a b ả n t h â n .

Ð ó c h í n h l à ý n g h ĩ a t o l ớ n c ủ a s ự g i a o t i ế p ơ l ứ a t u ổ i n à y v ớ i s ự h ì n h t h à n h v à p h á t t r i ể n n h â n c á c h . V ì t h ế l à m c ô n g t á c g i á o d ụ c p h ả i t ạ o đ i ề u k i ệ n đ ể c á c e m g i a o t i ế p

v ớ i n h a u , h ư ớ n g d ẫ n v à k i ể m t r a s ự q u a n h ệ c ủ a c á c e m , t r á n h t ì n h t r ạ n g n g ă n c ấ m , h ạ n c h ế s ự g i a o t i ế p c ủ a l ứ a t u ổ i n à y .

- M ộ t s ố đ ặ c đ i ể m q u a n h ệ g i ữ a c á c e m t r a i v à c á c e m g á i ơ l ứ a t u ổ i n à y .

Q u a n h ệ g i ữ a c á c e m t r a i v à e m g á i ơ l ứ a t u ổ i n à y c ó s ự t h a y đ ổ i c ơ b ả n s o v ớ i l ứ a t u ổ i t r ư ớ c . Ở đ â y t a t h ấ y c á c e m đ ã b ắ t đ ầ u b i ể u h i ệ n q u a n t â m l ẫ n n h a u , ư a t h í c h n h a u , v à d o đ ó q u a n t â m đ ế n v ẻ b ề n g o à i c ủ a m ì n h .

L ú c đ ầ u s ự q u a n t â m t ớ i g i ớ i k h á c , ơ c á c e m n a m c ó t í n h c h ấ t t ả n m ạ n , v à b i ể u h i ệ n b ằ n g p h ư ơ n g t h ứ c đ ặ c t h ù c ủ a t r ẻ c o n , n h ư x ô đ ẩ y , t r ê u t r ọ c c á c e m g á i . . . C á c e m g á i n h i ề u k h i r ấ t b ự c , k h ô n g h à i l ò n g v ề n h ữ n g h à n h v i n h ư t h ế c ủ a c á c e m t r a i , s o n g đ ộ n g c ơ c ủ a n h ữ n g h à n h v i đ ó , c á c e m g á i ý t h ứ c đ ư ợ c v à k h ô n g b ự c t ứ c , g i ậ n d ỗ i c á c e m t r a i .

V ề s a u n h ữ n g q u a n h ệ n à y đ ư ợ c t h a y đ ổ i , m ấ t t í n h t r ự c t i ế p , x u ấ t h i ệ n t í n h n g ư ợ n g n g ù n g , n h ú t n h á t , e t h ẹ n , ơ m ộ t s ố e m đ i ề u đ ó đ ư ợ c b ộ c l ộ t r ự c t i ế p c ò n m ộ t s ố k h á c t h ì đ ư ợ c c h e g i ấ u b ằ n g t h á i đ ộ t h ờ ơ g i ả t ạ o , " k h i n h b ỉ " đ ố i v ớ i n g ư ờ i k h á c g i ớ i . H à n h v i n à y m a n g t í n h c h ấ t h a i m ặ t : s ự q u a n t â m đ ế n n h a u c ù n g t ồ n t ạ i v ớ i s ự p h â n b i ệ t n a m n ữ .

C ó n h i ề u e m h ọ c s i n h l ớ p 8 v à l ớ p 9 , đ ặ c b i ệ t l à c á c e m g á i h a y đ ể ý đ ế n v ấ n đ ề a i y ê u a i .

M ặ c d ù đ i ề u n à y c á c e m r ấ t b í m ậ t , n ế u c ó k ể c h o a i b i ế t , t h ì c h ỉ k ể c h o n h ữ n g n g ư ờ i b ạ n t h ậ t t i n c ậ y , t h â n t h i ế t . N h ư n g k h ô n g h i ể u l à m s a o c á c e m k h á c l ạ i b i ế t

d ư ợ c . Ð i ề u đ ó c h ứ n g t ỏ c á c e m t h e o d õ i q u a n s á t n h a u , đ ể ý đ ế n n h a u t h ư ờ n g x u y ê n .

Ở h ọ c s i n h c á c l ớ p 6 v à 7 , t ì n h b ạ n g i ữ a n a m v à n ữ í t n ả y s i n h , n h ư n g ơ c á c h ọ c s i n h l ớ p 8 v à 9 t h ì n ả y s i n h t h ư ờ n g x u y ê n h ơ n , s ự g ắ n b ó g i ữ a h a i b ê n r ấ t t h ắ m t h i ế t v à n ó g i ữ m ộ t v ৉ t r í l ớ n t r o n g c u ộ c s ố n g c ủ a c á c e m . Ở c á c l ớ p n à y đ ã x u ấ t h i ệ n c á c n h ó m h ỗ n h ợ p ( c ả n a m l ẫ n n ữ v a o m ộ t n h ó m b ạ n ) . H ứ n g t h ú đ ố i v ớ i n g ư ờ i b ạ n c ù n g h ọ c k h á c g i ớ i c ó ý n g h ĩ a k h ô n g n h ỏ đ ố i v ớ i s ự p h á t t r i ể n n h â n c á c h c ủ a c á c e m . M ố i c ả m t ì n h , t h â n t h i ệ n đ ã đ ộ n g v i ê n n h a u , g ợ i ý c h o n h a u , k í c h t h í c h n h a u l à m đ i ề u t ố t , g i ú p n h a u b ả o v ệ l ẫ n n h a u . Ð â y l à m ộ t đ ộ n g l ự c t ự h o à n t h i ệ n b ả n t h â n c ủ a t ừ n g e m .

T ấ t n h i ê n t r o n g q u a n h ệ n a m n ữ ơ l ứ a t u ổ i n à y c ũ n g c ó t h ể l ệ c h l ạ c . Q u a n n i ệ m v ề b ạ n k h á c g i ớ i k h ô n g đ ú n g m ự c , đ i đ ế n c h ỗ đ u a đ ò i c h ơ i b ờ i , b ỏ v i ệ c h ọ c t ậ p v à n h ữ n g c ô n g v i ệ c k h á c . V ì t h ế l à m c ô n g t á c g i á o d ụ c p h ả i t h ấ y đ ư ợ c đ i ề u đ ó , đ ể h ư ớ n g d ẫ n , u ố n n ắ n c h o t ì n h b ạ n g i ữ a n a m v à n ữ ơ l ứ a t u ổ i n à y t h ậ t l à n h m ạ n h , t r o n g s á n g v à n ó l à đ ộ n g l ự c đ ể g i ú p n h a u t r o n g h ọ c t ậ p , t r o n g t u d ư ỡ n g .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

V I - S Ự P H Á T T R I Ể N N H Â N C Á C H o L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S o

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 2 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

( T h i ế u n i ê n )

1 . S e h ì n h t h à n h t e ý t h ű c c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ó s o

Ở l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t i ể u h ọ c n g u y ệ n v ọ n g t ự đ á n h g i á m ì n h n h ư " T ô i h ơ n n g ư ờ i ơ c á i g ì " ; " T ô i đ ã c ó t í n h n h ư t h ế n à o ? " ; " T ô i c ó c á i g ì t ố t ? " ; " T ô i c ó n h ữ n g k h u y ế t đ i ể m g ì ? " . . . c h ư a c a o . N h ư n g ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ đ ã b ắ t đ ầ u x u ấ t h i ệ n s ự q u a n t â m đ ế n b ả n t h â n , đ ế n n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t n h â n c á c h c ủ a m ì n h . Ở c á c e m đ ã x u ấ t h i ệ n n h u c ầ u t ự đ á n h g i á , n h u c ầ u s o s á n h m ì n h v ớ i n g ư ờ i k h á c . C á c e m đ ã b ắ t đ ầ u x e m x é t m ì n h , v ạ c h c h o m ì n h m ộ t n h â n c á c h t ư ơ n g l a i , m u ố n h i ể u b i ế t m ặ t m ạ n h , m ặ t y ế u t r o n g n h â n c á c h c ủ a m ì n h .

S ự b ắ t đ ầ u h ì n h t h à n h v à p h á t t r i ể n t ự ý t h ứ c đ ã g â y n h i ề u ấ n t ư ợ n g s â u s ắ c đ ế n t o à n b ộ đ ờ i s ố n g t â m l ý c ủ a l ứ a t u ổ i n à y , đ ế n h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p , đ ế n s ự h ì n h t h à n h m ố i q u a n h ệ q u a l ạ i v ớ i m ọ i n g ư ờ i . T ự ý t h ứ c k h ô n g c ó n g h ĩ a l à t á c h r ờ i k h ỏ i t h ự c t ế , k h ỏ i t h ế g i ớ i c ả m x ú c b ê n t r o n g ; k h ô n g p h ả i l à s ự t h ể h i ệ n đ ộ c n h ấ t n g u y ệ n v ọ n g t ự n h ậ n t h ứ c , t ự m ổ x ẻ ; t ự p h â n t í c h t r i ề n m i ê n , v ô b ổ . N h u c ầ u t ự ý t h ứ c t ự n ả y s i n h t ừ n h u c ầ u c u ộ c s ố n g , t ừ h o ạ t đ ộ n g t h ự c t i ễ n , t ừ y ê u c ầ u m o n g m u ố n c ủ a n g ư ờ i l ớ n , c ủ a t ậ p t h ể q u y đ ৉ n h . D o s ự p h á t t r i ể n m ố i q u a n h ệ v ớ i t ậ p t h ể , v ớ i đ ờ i s ố n g x ã h ộ i , m à h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ n ả y s i n h n h u c ầ u đ á n h g i á k h ả n ă n g c ủ a m ì n h , t ì m k i ế m v ৉ t r í c ủ a m ì n h , h à n h v i c ủ a m ì n h g i ú p c h o c á c e m h o ặ c n g ă n

c ả n c á c e m đ ạ t đ ư ợ c l ò n g m o n g m u ố n t r ơ t h à n h n g ư ờ i l ớ n .

S ự t ự ý t h ứ c c ủ a l ứ a t u ổ i n à y đ ư ợ c b ắ t đ ầ u t ừ s ự t ự n h ậ n t h ứ c h à n h v i c ủ a m ì n h . L ú c đ ầ u c á c e m t ự n h ậ n t h ứ c n h ữ n g h à n h v i r i ê n g l ẻ . s a u đ ó l à t o à n b ộ h à n h v i c ủ a m ì n h . C u ố i c ù n g c á c e m n h ậ n t h ứ c v ề n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t đ ạ o đ ứ c , t í n h c á c h v à k h ả n ă n g c ủ a m ì n h

S ự h ì n h t h à n h t ự ý t h ứ c c ủ a c á c e m l à m ộ t q u á t r ì n h d i ễ n r a d ầ n d ầ n . C ơ s ơ đ ầ u t i ê n c ủ a s ự t ự ý t h ứ c c ủ a c á c e m l à s ự n h ậ n x é t đ á n h g i á c ủ a n g ư ờ i k h á c , n h ấ t l à n g ư ờ i l ớ n . V ì t h ế c á c e m ơ đ ầ u l ứ a t u ổ i n à y h ì n h n h ư n h ậ n x é t m ì n h b ằ n g c o n m ắ t c ủ a n g ư ờ i k h á c . T u ổ i c á c e m c à n g n h i ề u , c á c e m b ắ t đ ầ u c ó k h u y n h h ư ớ n g đ ộ c l ậ p p h â n t í c h v à đ á n h g i á n h â n c á c h c ủ a m ì n h h ơ n .

N h i ề u c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u đ ã c h o t h ấ y , k h ô n g p h ả i t o à n b ộ n h ữ n g n é t t í n h c á c h đ ư ợ c c á c e m ý t h ứ c c ù n g m ộ t l ú c . N h ữ n g p h ẩ m c h ấ t đ ư ợ c c á c e m ý t h ứ c đ ư ợ c t r ư ớ c , đ ó l à n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t c ó l i ê n q u a n đ ế n n h i ệ m v ụ h ọ c t ậ p . V í d ụ n h ư t í n h k i ê n t r ì , s ự c h ú ý , s ự c h u y ê n c ầ n . . .

- S a u đ ó l à t h ể h i ệ n t h á i đ ộ v ớ i n g ư ờ i k h á c . V í d ụ : t ì n h đ ồ n g c h í , t ì n h b ạ n , t í n h v ৉ t h a , t í n h n h ẫ n n ạ i , t í n h b ư ớ n g b ỉ n h . . .

- T i ế p đ ế n l à n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t t h ể h i ệ n t h á i đ ộ đ ố i v ớ i b ả n t h â n . V í d ụ : t í n h k h i ê m t ố n , t í n h t ự c a o , t í n h k h o e k h o a n g , t í n h t ự p h ê . . .

- C u ố i c ù n g l à n h ữ n g n é t t í n h c á c h t ổ n g h ợ p t h ể h i ệ n n h i ề u m ặ t c ủ a n h â n c á c h . V í d ụ : t ì n h c ả m t r á c h n h i ệ m , l ò n g t ự t r ọ n g , d a n h d ự , t í n h n g u y ê n t ắ c , t í n h m ụ c đ í c h .

S ơ d ĩ q u á t r ì n h h ì n h t h à n h s ự t ự ý t h ứ c d i ễ n r a n h ư t r ê n v ì :

- H o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p v à t h á i đ ộ đ ố i v ớ i m ọ i n g ư ờ i đ ư ợ c c á c e m x á c đ ৉ n h l à m ặ t b i ể u h i ệ n c h ủ y ế u c ủ a n h â n c á c h .

- N h ữ n g n é t t í n h c á c h n h ư t í n h k h i ê m t ố n , t í n h t ự c a o , t í n h k h o e k h o a n g . . . l à n h ữ n g n é t t í n h c á c h c á c e m d ễ n h ậ n t h ấ y k h i g i a o t i ế p v ớ i m ọ i n g ư ờ i .

- C ò n n h ữ n g n é t t í n h c á c h n h ư t ì n h c ả m t r á c h n h i ệ m , t í n h n g u y ê n t ắ c , t í n h m ụ c đ í c h l à n h ữ n g n é t t í n h c á c h p h ứ c t ạ p t ổ n g h ợ p d o đ ó m à c á c e m k h ó n h ậ n t h ấ y n g a y .

Ð ặ c đ i ể m q u a n t r ọ n g v ề t ự ý t h ứ c c ủ a l ứ a t u ổ i n à y l à s ự m â u t h u ẫ n g i ữ a n h u c ầ u t ì m h i ể u b ả n t h â n v ớ i k ĩ n ă n g c h ư a đ ầ y đ ủ đ ể p h â n t í c h đ ú n g đ ắ n s ự b i ể u l ộ c ủ a n h â n c á c h . T r ê n c ơ s ơ đ ó n ả y s i n h n h ữ n g x u n g đ ộ t d o m â u t h u ẫ n g i ữ a m ứ c đ ộ k ì v ọ n g c ủ a c á c e m v ớ i đ ৉ a v ৉ t h ự c t ế c ủ a c h ú n g t r o n g t ậ p t h ể , m â u t h u ẫ n g i ữ a t h á i đ ộ c ủ a c á c e m v ớ i b ả n t h â n , đ ố i v ớ i n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t n h â n c á c h c ủ a m ì n h v à t h á i đ ộ c ủ a c á c e m đ ố i v ớ i n g ư ờ i l ớ n , đ ố i v ớ i b ạ n b è c ù n g l ứ a t u ổ i . V ì t h ế A . G . C ô v a l i o v n h ậ n x é t r ằ n g , s ự đ á n h g i á đ ú n g đ ắ n n h â n c á c h c ủ a l ứ a t u ổ i n à y q u a n t r ọ n g n h ư t h ế n à o , đ ể đ ừ n g g â y c h o c á c e m h a i r u n g c ả m t r á i n g ư ợ c n h a u : t ự c a o v à k é m c ỏ i .

Ý n g h ĩ a q u y ế t đ ৉ n h n h ấ t đ ể p h á t t r i ể n t ự ý t h ứ c ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à c u ộ c s ố n g t ậ p t h ể c ủ a c á c e m , n ơ i m à n h i ề u m ố i q u a n h ệ g i á t r ৉ đ ú n g đ ắ n . M ố i q u a n h ệ n à y s ẽ h ì n h t h à n h ơ c á c e m l ò n g t ự t i n v à o s ự t ự đ á n h g i á c ủ a m ì n h l à n h ữ n g y ê u c ầ u n g à y c à n g c a o đ ố i v ớ i h à n h v i , h o ạ t đ ộ n g c ủ a c á c e m , n g u y ệ n v ọ n g t ì m k i ế m

m ộ t v ৉ t r í t r o n g h ệ t h ố n g n h ữ n g m ố i q u a n h ệ x ã h ộ i đ ú n g đ ắ n v ớ i c á c e m , c ũ n g đ ồ n g t h ờ i g i ú p c h o s ự p h á t t r i ể n v ề m ặ t t ự ý t h ứ c c ủ a c á c e m .

N h ư v ậ y t r ê n c ơ s ơ p h á t t r i ể n t ự ý t h ứ c v à t h á i đ ộ n h ậ n t h ứ c t h ứ c t h ự c t ế ; t r ê n c ơ s ơ y ê u c ầ u n g à y c à n g c a o đ ố i v ớ i c h ú n g . V ৉ t r í m ớ i m ẻ c ủ a c á c e m t r o n g t ậ p t h ể , đ ã l à m n ả y s i n h k h á t v ọ n g t ự t u d ư ỡ n g n h ằ m m ụ c đ í c h p h á t t r i ể n c h o b ả n t h â n n h ữ n g n é t t í n h c á c h t ố t , k h ắ c p h ụ c n h ữ n g n é t t í n h c á c h l ạ c h ậ u , n h ữ n g k h u y ế t đ i ể m , s a i l ầ m c ủ a m ì n h .

2 . S e h ì n h t h à n h t ì n h c ả m o I ű a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ó s o

T ì n h c ả m c ủ a c á c e m h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ s â u s ắ c v à p h ứ c t ạ p h ơ n c á c e m h ọ c s i n h t i ể u h ọ c . M ộ t đ ặ c đ i ể m n ổ i b ậ t ơ l ứ a t u ổ i n à y l à d ễ x ú c đ ộ n g , d ễ b ৉ k í c h đ ộ n g , v u i b u ồ n c h u y ể n h o á d ễ d à n g , t ì n h c ả m c ò n m a n g t í n h b ồ n g b ộ t , h a y s a y . Ð ặ c đ i ể m n à y l à d o ả n h h ư ơ n g c ủ a s ự p h á t d ụ c v à s ự t h a y đ ổ i m ộ t s ố c ơ q u a n n ộ i t ạ n g g â y n ê n . N h i ề u k h i c ò n d o h o ạ t đ ộ n g t h ầ n k i n h k h ô n g c â n b ằ n g , t h ư ờ n g q u á t r ì n h h ư n g p h ấ n m ạ n h h ơ n q u á t r ì n h ứ c c h ế , m à k h i ế n c á c e m k h ô n g t ự k ì m c h ế n ổ i . K h i t h a m g i a c á c h o ạ t đ ộ n g v u i c h ơ i , h ọ c t ậ p , l a o đ ộ n g , c á c e m đ ề u t h ể h i ệ n t ì n h c ả m r ấ t r õ r ệ t v à m ạ n h m ẽ . Ð ặ c b i ệ t n h ữ n g l ú c x e m p h i m , x e m k ৉ c h . . . c á c e m đ ã b i ể u h i ệ n n h ữ n g c ả m x ú c r ấ t đ a d ạ n g , k h i t h ì h ồ i h ộ p c ả m đ ộ n g , k h i t h ì p h ấ n k h ơ i v u i t ư ơ i , c ó k h i l ạ i r ấ t o m s ò m l a h é t . V ì t h ế m ộ t s ố n g h ệ s ỹ đ ã c h o r ằ n g , c á c e m ơ l ứ a t u ổ i n à y l à n h ữ n g k h á n g i ả ồ n à o n h ấ t v à c ũ n g đ á n g b i ế t ơ n n h ấ t .

T í n h d ễ k í c h đ ộ n g c ủ a c á c e m đ ô i k h i d ẫ n đ ế n n h ữ n g x ú c đ ộ n g r ấ t m ạ n h m ẽ n h ư v u i q u á t r ớ n , b u ồ n ủ r ũ , l ú c t h ì q u á h ă n g s a y , l ú c t h ì q u á c h á n n ả n . N h i ề u e m t â m t r ạ n g t h a y đ ổ i r ấ t n h a n h c h ó n g v à d ễ d à n g , c ó l ú c đ a n g v u i c h ỉ v ì m ộ t c á i g ì đ ó l ạ i s i n h r a b u ồ n n g a y , h o ặ c đ a n g b u ồ n b ự c n h ư n g g ặ p m ộ t đ i ề u g ì t h í c h t h ú t h ì l ạ i t ư ơ i c ư ờ i n g a y . D o s ự t h a y đ ổ i t ì n h c ả m d ễ d à n g n h ư t h ế , n ê n t r o n g t ì n h c ả m c ủ a c á c e m đ ô i l ú c m â u t h u ẫ n . C h ẳ n g h ạ n , đ ố i v ớ i e m n h ỏ n à y r ấ t y ê u t h ư ơ n g q u ý m ế n , n h ư n g n g a y l ú c đ ó đ ố i v ớ i e m n h ỏ k h á c , e m c ó t h ể d o ạ n ạ t , t r ê u c h ọ c . . . Ð ố i v ớ i n g ư ờ i g i à y ế u , t à n t ậ t c ó k h i c á c e m r ấ t t ậ n t ì n h g i ú p d ỡ , n h ư n g c ó l ú c c á c e m l ạ i t r ê u c h ọ c , l ấ y đ ó l à m t r ò đ ù a v ớ i n h a u . . .

T ó m l ạ i , c ó t h ể n ó i t ì n h c ả m ơ l ứ a t u ổ i n à y m a n g t í n h b ồ n g b ộ t , s ô i n ổ i , d ễ b ৉ k í c h đ ộ n g , d ễ t h a y đ ổ i , đ ô i k h i c ò n m â u t h u ẫ n n ữ a .

T u y v ậ y , t ì n h c ả m c ủ a c á c e m h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ đ ã b ắ t đ ầ u b i ế t p h ụ c t ù n g l ý t r í , t ì n h c ả m đ ạ o đ ứ c đ ã p h á t t r i ể n m ạ n h .

D o v ố n k i n h n g h i ệ m t r o n g c u ộ c s ố n g c ủ a c á c e m n g à y c à n g p h o n g p h ú , d o t h ự c t ế t i ế p x ú c h o ạ t đ ộ n g t r o n g t ậ p t h ể , t r o n g x ã h ộ i m à t í n h b ộ t p h á t t r o n g t ì n h c ả m c ủ a c á c e m d ầ n d ầ n b ৉ m ấ t đ i n h ư ờ n g c h ỗ c h o t ì n h c ả m c ó ý t h ứ c p h á t t r i ể n .

H o à n c ả n h x ã h ộ i đ ã ả n h h ư ơ n g l ớ n l a o đ ế n s ự p h á t t r i ể n t ì n h c ả m c ủ a c á c e m . T r o n g b ố i c ả n h c ủ a m ộ t đ ấ t n ư ớ c l u ô n l u ô n b ৉ đ ố i đ ầ u v ớ i n h ữ n g t h ế l ự c t à n b ạ o c ủ a đ ế q u ố c x â m l ư ợ c , s ự p h á t t r i ể n t ì n h c ả m c ủ a n h i ề u t h ế

h ệ c á c e m ơ l ứ a t u ổ i n à y đ ã m a n g n h ữ n g đ ặ c đ i ể m r i ê n g b i ệ t . T r ư ớ c h ế t l à l ò n g y ê u n ư ớ c , c h í c ă m t h ù g i ặ c đ ư ợ c p h á t t r i ể n r ấ t s ớ m . L ৉ c h s ử V i ệ t N a m , đ ặ c b i ệ t l à t r o n g h a i c u ộ c k h á n g c h i ế n c h ố n g đ ế q u ố c P h á p v à đ ế q u ố c M ỹ đ ã c ó b i ế t b a o c á c e m ơ l ứ a t u ổ i n à y n ê u n h ữ n g t ấ m g ư ơ n g h y s i n h , d ũ n g c ả m v ì t ổ q u ố c n h ư K i m Ð ồ n g , L ê V ă n T á m , V ừ A D í n h , N g u y ễ n B á N g ọ c . . . Ð ố i v ớ i k ẻ t h ù c ủ a đ ấ t n ư ớ c , c á c e m c ă m t h ù c h ú n g m ộ t c á c h t ộ t đ ộ , v à đ ố i v ớ i c á c c h i ế n s ỹ c á c h m ạ n g c á c e m t ô n k í n h , b i ế t ơ n s ự đ ó n g g ó p h y s i n h c ủ a h ọ đ ể c h o đ ấ t n ư ớ c đ ộ c l ậ p , c á c e m đ ư ợ c t ự d o h ọ c h à n h . . . đ ặ c b i ệ t đ ố i v ớ i B á c H ồ , c á c e m t ỏ l ò n g k í n h y ê u v ô h ạ n . H ì n h ả n h c ủ a B á c g ắ n l i ề n v ớ i h ì n h ả n h c ủ a đ ấ t n ư ớ c , y ê u B á c n h ư l à y ê u đ ấ t n ư ớ c , y ê u T ổ q u ố c m ì n h .

T í c h c ả m b ạ n b è , t ì n h đ ồ n g c h í , t ì n h t ậ p t h ể ơ l ứ a t u ổ i n à y c ũ n g đ ư ợ c p h á t t r i ể n m ạ n h .

T ì n h b ạ n c ủ a c á c e m đ ư ợ c h ì n h t h à n h t r ê n c ơ s ơ c ù n g h ọ c t ậ p c ù n g s i n h h o ạ t , c ù n g c ó h ứ n g t h ú s ơ t h í c h n h ư n h a u . C á c e m đ ố i v ớ i n h a u c h â n t h à n h , c ơ i m ơ , s ẫ n s à n g g i ú p đ ỡ n h a u k h i g ặ p k h ó k h ă n , c ứ u b ạ n l ú c g ặ p n g u y h i ể m . C á c e m t i n t ư ơ n g n h a u , k ể c h o n h a u n g h e n h ữ n g c â u c h u y ệ n t h ầ m k í n c ủ a m ì n h . C á c e m s ố n g k h ô n g t h ể x a b ạ n , t h i ế u b ạ n . V ì t h ế k h i b ৉ b ạ n b è p h ê b ì n h c á c e m c ả m t h ấ y k h ổ t â m , b u ồ n p h i ề n , đ ặ c b i ệ t n h ữ n g e m b ạ n b è k h ô n g c h ơ i , t ẩ y c h a y t h ì đ ó l à m ộ t đ ò n t â m l ý r ấ t n ặ n g n ề , l à m ộ t h ì n h p h ạ t n ặ n g n ề đ ố i v ớ i c á c e m .

T ó m l ạ i , ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ t ì n h c ả m đ ã đ ư ợ c h ì n h t h à n h v à p h á t t r i ể n p h o n g p h ú s â u s ắ c h ơ n l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t i ể u h ọ c . T ì n h c ả m m a n g t í n h b ồ n g b ộ t , s ô i n ổ i d ầ n d ầ n g i ả m đ i , n h ư ờ n g c h ỗ c h o t ì n h c ả m c ó ý t h ứ c . Ð â y l à l ứ a t u ổ i đ a n g p h á t t r i ể n m ạ n h m ẽ t ì n h c ả m đ ạ o đ ứ c , t ì n h c ả m b ạ n b è , đ ồ n g c h í v à t ậ p t h ể .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

C Â U H Ỏ I Ô N T প P

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 2 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C C Ó S Ở

( T h i ế u n i ê n )

1 . N ê u n h ữ n g đ i ề u k i ệ n p h á t t r i ể n t â m l ý ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ .

2 . N ê u v ৉ t r í , ý n g h ĩ a c ủ a g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n t â m l ý ơ l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ v à n h ữ n g q u a n n i ệ m v ề s ự " k h ủ n g h o ả n g " ơ l ứ a t u ổ i n à y .

3 . T r í t u ệ c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ p h á t t r i ể n n h ư t h ế n à o ?

4 . T ì n h c ả m c ủ a h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ p h á t t r i ể n n h ư t h ế n à o ?

5 . H o ạ t đ ộ n g g i a o t i ế p c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ p h á t t r i ể n n h ư t h ế n à o ?

6 . N h â n c á c h c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ p h á t t r i ể n n h ư t h ế n à o ?

C Â U H Ỏ I T H Ả O L U প N

1 . T ạ i s a o m ộ t s ố n h à t â m l ý h ọ c l ạ i c h o r ằ n g l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à l ứ a t u ổ i k h ó g i á o d ụ c . Q u a n n i ệ m c ủ a a n h ( c h ৉ ) v ề v ấ n đ ề n à y .

2 . D ự a v à o n h ữ n g đ ặ c đ i ể m t h ể c h ấ t v à t â m l ý c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ , a n h ( c h ৉ ) h ã y c h ứ n g m i n h l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ l à t h ờ i k ỳ c h u y ể n t ừ t r ẻ c o n s a n g n g ư ờ i l ớ n .

B À I T প P T H Ự C H À N H

Ð ể t ì m h i ể u c h ấ t l ư ợ n g v à s ố l ư ợ n g h à n h v i đ ạ o đ ứ c c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c c ơ s ơ , n g ư ờ i t a đ ư a r a m ộ t s ố t ì n h h u ố n g c ó n h i ề u c á c h t r ả l ờ i , đ ề n g h ৉ h ọ c s i n h đ á n h d ấ u " + " v à o b ê n c ạ n h c á c c â u t r ả l ờ i p h ù h ợ p v ớ i ý k i ế n c ủ a m ì n h ?

1 . S ự t h a m g i a c ủ a h ọ c s i n h v à o c ô n g t á c x ã h ộ i :

a . K h ô n g b a o g i ờ t h a m g i a .

b . T h ỉ n h t h o ả n g , t u ỳ t ừ n g t r ư ờ n g h ợ p .

c . T h ư ờ n g x u y ê n t h a m g i a , n h ư n g d o s á n g k i ế n c ủ a b ả n t h â n .

d . Ð ô i k h i d o s á n g k i ế n c ủ a b ả n t h â n .

e . L à n g ư ờ i đ ư a r a s á n g k i ế n t r o n g t ậ p t h ể .

2 . S ự t h a m g i a g i ú p b ạ n h ọ c t ậ p :

a . K h ô n g b a o g i ờ t h a m g i a .

b . T h ỉ n h t h o ả n g , t u ỳ t ừ n g t r ư ờ n g h ợ p .

c . T h ư ờ n g t h a m g i a , đ ô i k h i d o s á n g k i ế n c ủ a b ả n t h â n .

d . T h ư ờ n g x u y ê n t h a m g i a , t h e o s á n g k i ế n c ủ a m ì n h .

3 . T r á c h n h i ệ m v ớ i c ô n g t á c :

a . K h ô n g b a o g i ờ n g h ĩ m ì n h p h ả i c ó t r á c h n h i ệ m .

b . T h ỉ n h t h o ả n g c ũ n g n g h ĩ v ề t r á c h n h i ệ m c ủ a m ì n h . c T h ư ờ n g x u y ê n n g h ĩ m ì n h p h ả i c ó t r á c h n h i ệ m .

d . T h ư ờ n g x u y ê n s u y n g h ĩ , đ ô i k h i c ò n t ỏ r a b ă n k h o ă n l o l ắ n g đ ế n t r á c h n h i ệ m c ủ a m ì n h .

e . L u ô n l u ô n s u y n g h ĩ v à r ấ t b ă n k h o ă n k h i c ô n g v i ệ c k h ô n g h o à n t h i ệ n t ế t .

C á c h x ử l ý c á c c â u t r ả l ờ i đ ư ợ c đ á n h g i á n h ư s a u :

a . 1 đ i ể m ; b . 2 đ i ể m ; c . 3 đ i ể m ; d . 4 đ i ể m ; e . 5 đ i ể m S a u đ ó t í n h :

+ Ð i ể m t r u n g b ì n h c ủ a t ừ n g h ọ c s i n h .

+ Ð i ể m t r u n g b ì n h c ủ a t ấ t c ả h ọ c s i n h t h a m g i a .

+ S o s á n h đ i ể m t r u n g b ì n h c ủ a t ừ n g h ọ c s i n h v ớ i đ i ể m t r u n g b ì n h c ủ a t ấ t c ả h ọ c s i n h .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

C h ư ó n g 3 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I

" T u ổ i t h a n h n i ê n ( t ừ 1 4 , 1 5 đ ế n 1 8 t u ổ i ) l à " t h ế g i ớ i t h ứ b a " t h e o n g h ĩ a đ e n c ủ a t ừ n à y , t ồ n t ạ i g i ữ a t u ổ i t r ẻ

e m v à t u ổ i n g ư ờ i l ớ n " .

I . X . C Ô N

I - N H Ữ N G Y Ế U T Ố Ả N H H Ú Ở N G Ð Ế N S Ự P H Á T T R I Ể N T Â M L Ý C Ủ A L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

I - H O Ạ T Ð ộ N G H Ọ C T প P V À S Ự P H Á T T R I Ể N T R Í T U į C Ủ A H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

I - N H Ữ N G Ð Ặ C Ð I Ể M N H Â N C Á C H C H Ủ Y Ế U

I V - H O Ạ T Ð ộ N G L A O Ð ộ N G V À S Ự L Ự A C H Ọ N N G H Ề

V - M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề G I Á O D Ụ C . C Â U H Ỏ I Ô N T প P

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

T R I Ể N T Â M L Ý C Ủ A L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H

T L Ữ T A T R U U Ỗ I N V À G T Â M H L Í Ọ H Ọ C C S P Ú H P H Ỗ Ạ M à T P H h ầ Ô n 1 N : M G ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L C h ư ơ n g 3 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

I - N H U N G Y Ế U T Ố Ả N H H Ú O N G Ð Ế N S Ự P H Á T

 M L Í H Ọ C Ữ A T U Ỗ I à

1 . K h á i n i ệ m t u ổ i t h a n h n i ê n

T r o n g t â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i , n g ư ờ i t a đ ৉ n h n g h ĩ a t u ổ i t h a n h n i ê n l à g i a i đ o ạ n p h á t t r i ể n b ắ t đ ầ u p h á t t r i ể n t ừ l ú c d ậ y t h ì v à k ế t t h ú c k h i b ư ớ c v à o t u ổ i n g ư ờ i l ớ n . C h í n h c á i đ ৉ n h n g h ĩ a m à g i ớ i h ạ n t h ứ n h ấ t l à g i ớ i h ạ n s i n h l ý v à g i ớ i h ạ n t h ứ h a i l à g i ớ i h ạ n x ã h ộ i đ ã c h ỉ r a t í n h c h ấ t p h ứ c t ạ p v à n h i ề u m ặ t c ủ a h i ệ n t ư ợ n g . C ó n h i ề u l ý t h u y ế t k h á c n h a u v ề t u ổ i t h a n h n i ê n .

T â m l ý h ọ c M á c - x í t c h o r ằ n g , c ầ n p h ả i n g h i ê n c ứ u t u ổ i t h a n h n i ê n m ộ t c á c h p h ứ c h ợ p , p h ả i k ế t h ợ p q u a n đ i ể m t â m l ý h ọ c x ã h ộ i v ớ i v i ệ c t í n h đ ế n n h ữ n g q u y l u ậ t b ê n t r o n g c ủ a s ự p h á t t r i ể n . Ð ó l à m ộ t v ấ n đ ề p h ứ c t ạ p v à k h ó k h ă n , v ì k h ô n g p h ả i l ú c n à o n h ৉ p đ i ệ u v à c á c g i a i đ o ạ n c ủ a s ự p h á t t r i ể n l â m , s i n h l ý c ũ n g t r ù n g h ợ p v ớ i c á c g i a i đ o ạ n t r ư ơ n g t h à n h v ề m ặ t x ã h ộ i . B . D . A n n a n h i e v đ ã v i ế t : " S ự b ắ t đ ầ u t r ư ơ n g t h à n h c ủ a c o n n g ư ờ i n h ư l à m ộ t c á t h ể ( s ự t r ư ơ n g t h à n h v ề c h ấ t ) , m ộ t n h â n c á c h ( s ự t r ư ơ n g t h à n h c ô n g d â n ) , m ộ t c h ủ t h ể n h ậ n t h ứ c ( s ự t r ư ơ n g t h à n h t r í t u ệ ) l à m ộ t c h ủ t h ể l a o đ ộ n g ( n ă n g l ự c l a o đ ộ n g ) l à k h ô n g t r ù n g h ợ p n h a u v ề t h ờ i g i a n " ( B . D . A n n a n h i e v ) . C o n n g ư ờ i l à đ ố i t ư ợ n g c ủ a n h ậ n t h ứ c . N X B " L G Y " 1 9 6 8 , t r . 1 6 9 ) . D o g i a t ố c p h á t t r i ể n t r ẻ e m n g à y n a y l ớ n n h a n h h ơ n v à đ ạ t đ ư ợ c s ự t ă n g t r ư ơ n g đ ầ y đ ủ c ủ a m ì n h s ớ m h ơ n . V ớ i h a i , b a t h ế h ệ t r ư ớ c , s ự d ậ y t h ì đ ư ợ c b ắ t đ ầ u v à k ế t t h ú c s ớ m h ơ n h a i n ă m . C á c n h à s i n h

l ý h ọ c p h â n c h i a q u á t r ì n h n à y t h à n h 3 g i a i đ o ạ n : g i a i đ o ạ n t r ư ớ c d ậ y t h ì , d ậ y t h ì v à s a u d ậ y t h ì : T â m l ý h ọ c l ứ a t u ổ i t h ư ờ n g g ắ n t u ổ i t h i ế u n i ê n v ớ i h a i g i a i đ o ạ n đ ầ u , t u ổ i t h a n h n i ê n b ắ t đ ầ u c ù n g v ớ i g i a i đ o ạ n t h ứ b a .

D o g i a t ố c p h á t t r i ể n m à c á c g i ớ i h ạ n c ủ a t u ổ i t h i ế u n i ê n đ ư ợ c h ạ t h ấ p . N g à y n a y t u ổ i t h i ế u n i ê n đ ư ợ c k ế t t h ú c ơ 1 4 - 1 5 t u ổ i . T ư ơ n g ứ n g n h ư v ậ y t u ổ i t h a n h n i ê n c ũ n g đ ư ợ c b ắ t đ ầ u s ớ m h ơ n . . . N h ư n g n ộ i d u n g c ụ t h ể c ủ a t h ờ i k ỳ p h á t t r i ể n n à y đ ư ợ c q u y ế t đ ৉ n h k h ô n g đ ơ n g i ả n c h ỉ b ơ i t u ổ i , m à t r ư ớ c h ế t l à n h ữ n g đ i ề u k i ệ n x ã h ộ i ( v ৉ t r í c ủ a t h a n h n i ê n t r o n g x ã h ộ i , k h ố i l ư ợ n g t r i t h ứ c , k ĩ n ă n g , k ì x ả o m à h ọ n ắ m b ắ t đ ư ợ c , v à m ộ t l o ạ t n h ữ n g n h â n t ố k h á c p h ụ t h u ộ c v à o n h ữ n g đ i ề u k i ệ n x ã h ộ i đ ó ) . N g à y n a y h o ạ t đ ộ n g l a o đ ộ n g v à h o ạ t đ ộ n g x ã h ộ i n g à y c à n g p h ứ c t ạ p , d o đ ó t h ờ i k ỳ c h u ẩ n b ৉ đ ã đ ư ợ c k é o d à i m ộ t c á c h đ á n g k ể . T h ờ i g i a n c o n n g ư ờ i c h ứ a l a o đ ộ n g . v à h ọ c t ậ p l à c h ủ y ế u c à n g k é o d à i t h ì s ự t r ư ơ n g t h à n h t h ự c s ự v ề m ặ t x ã h ộ i c à n g d ấ n c h ậ m . D o đ ó m à c ó s ự k é o d à i c ủ a t h ờ i k ỳ t u ổ i t h a n h n i ê n v à t í n h k h ô n g x á c đ ৉ n h c ủ a c á c g i ớ i h ạ n l ứ a t u ổ i .

Ð ố i v ớ i đ a s ố t h a n h n i ê n t h ì t u ổ i t h a n h n i ê n l à t h ờ i k ỳ t ừ 1 4 , 1 5 t u ổ i đ ế n 2 5 t u ổ i . T r o n g đ ó c h i a l à m h a i t h ờ i k ỳ : T ừ 1 4 , 1 5 t u ổ i - 1 7 , 1 8 t u ổ i : g i a i đ o ạ n đ ầ u t u ổ i t h a n h n i ê n ( c ò n g ọ i l à t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n , t h a n h n i ê n h ọ c s i n h ) .

T ừ 1 7 , 1 8 t u ổ i - 2 5 t u ổ i : g i a i đ o ạ n h a i c ủ a t u ổ i t h a n h n i ê n .

N h ữ n g p h â n t í c h t r ê n c h o t h ấ y : t u ổ i t h a n h n i ê n l à m ộ t h i ệ n t ư ợ n g t â m l ý x ã h ộ i .

2 . Ð ặ c đ i ể m c ó t h ể

T u ổ i đ ầ u t h a n h n i ê n l à t h ờ i k ỳ đ ạ t đ ư ợ c s ự t r ư ơ n g t h à n h v ề m ặ t t h ể l ự c , n h ư n g s ự p h á t t r i ể n c ơ t h ể c ò n k é m s o v ớ i s ự p h á t t r i ể n c ơ t h ể c ủ a n g ư ờ i l ớ n . T u ổ i t h a n h n i ê n b ắ t đ ầ u t h ờ i k ỳ p h á t t r i ể n t ư ơ n g đ ố i ê m ả v ề m ặ t s i n h l ý .

N h ৉ p đ ộ t ă n g t r ư ơ n g c h i ề u c a o v à t r ọ n g l ư ợ n g đ ã c h ậ m l ạ i . C á c e m g á i đ ạ t đ ư ợ c s ự t ă n g t r ư ơ n g c ủ a m ì n h t r u n g b ì n h v à o k h o ả n g t u ổ i 1 6 , 1 7 ± 1 3 t h á n g ) , c á c e m t r a i k h o ả n g 1 7 , 1 8 t u ổ i ( ± 1 0 t h á n g ) . T r ọ n g l ư ợ n g c ủ a c á c e m t r a i đ ã đ u ổ i k ৉ p c á c e m g á i v à t i ế p t ụ c v ư ơ n l ê n . S ứ c m ạ n h c ơ b ắ p t ă n g r ấ t n h a n h . L ự c c ơ c ủ a e m t r a i 1 6 t u ổ i v ư ợ t l ê n g ầ n g ấ p h a i l ầ n s o v ớ i l ự c c ơ c ủ a e m l ú c 1 2 t u ổ i . . .

S ự p h á t t r i ể n c ủ a h ệ t h ầ n k i n h c ó n h ữ n g t h a y đ ổ i q u a n t r ọ n g d o c ấ u t r ú c b ê n t r o n g c ủ a n ã o p h ứ c t ạ p v à c á c c h ứ c n ă n g c ủ a n ã o p h á t t r i ể n . C ấ u t r ú c c ủ a t ế b à o b á n c ầ u đ ạ i n ã o c ó n h ữ n g đ ặ c đ i ể m n h ư t r o n g c ấ u t r ú c t ế b à o n ã o c ủ a n g ư ờ i l ớ n . S ố l ư ợ n g d â y t h ầ n k i n h l i ê n h ợ p t ă n g l ê n , l i ê n k ế t c á c p h ầ n k h á c n h a u c ủ a v ỏ n ã o l ạ i . Ð i ề u đ ó t ạ o t i ề n đ ề c ầ n t h i ế t c h o s ự p h ứ c t ạ p h o á h o ạ t đ ộ n g p h â n t í c h , t ổ n g h ợ p . . . c ủ a v ỏ b á n c ầ u đ ạ i n ã o t r o n g q u á t r ì n h h ọ c t ậ p .

Ð a s ố c á c e m đ ã v ư ợ t q u a t h ờ i k ỳ p h á t d ụ c . T h e o h ằ n g s ố s i n h h ọ c n g ư ờ i V i ệ t N a m ( N X B Y h ọ c , 1 9 7 5 ) t h ì : t u ổ i b ắ t đ ầ u c ó k i n h ơ h ọ c s i n h H à N ộ i l à 1 4 , 3 ± l , 2 ; h ọ c s i n h n ô n g t h ô n l à 1 5 ± 3 , 4 .

N h ì n c h u n g t h ì đ â y l à l ứ a t u ổ i c á c e m c ó c ơ t h ể p h á t t r i ể n c â n đ ố i , k h o ẻ v à đ ẹ p . Ð a s ố c á c e m c ó t h ể đ ạ t đ ư ợ c n h ữ n g k h ả n ă n g p h á t t r i ể n v ề c ơ t h ể n h ư n g ư ờ i l ớ n .

3 . Ð i ề u k i ệ n x ã h ® i c ủ a s e p h á t t r i ể n

H o ạ t đ ộ n g c ủ a t h a n h n i ê n n g à y c à n g p h o n g p h ú v à p h ứ c t ạ p n ê n v a i t r ò x ã h ộ i v à h ứ n g t h ú x ã h ộ i c ủ a t h a n h n i ê n k h ô n g c h ỉ m ơ r ộ n g v ề s ố l ư ợ n g v à p h ạ m v i , m à c ò n b i ế n đ ổ i c ả v ề c h ấ t l ư ợ n g . Ở t h a n h n i ê n n g à y c à n g x u ấ t h i ệ n n h i ề u v a i t r ò c ủ a n g ư ờ i l ớ n v à h ọ t h ự c h i ệ n c á c v a i t r ò đ ó n g à y c à n g c ó t í n h đ ộ c l ậ p v à t i n h t h ầ n t r á c h n h i ệ m h ơ n .

Ở g i a đ ì n h t h a n h n i ê n đ ã c ó n h i ề u q u y ề n l ợ i v à t r á c h n h i ệ m c ủ a n g ư ờ i l ớ n , c h a m ẹ b ắ t đ ầ u t r a o đ ổ i v ớ i c á c e m m ộ t s ố v ấ n đ ề t r o n g g i a đ ì n h v à c á c e m c ũ n g b i ế t q u a n t â m đ ế n n h i ề u m ặ t s i n h h o ạ t t r o n g g i a đ ì n h .

1 4 t u ổ i , c á c e m đ ủ t u ổ i g i a n h ậ p Ð o à n T h a n h n i ê n c ộ n g s ả n . T r o n g t ổ c h ứ c Ð o à n c á c e m c ó t h ể t h a m g i a c ô n g t á c t ậ p t h ể , c ô n g t á c x ã h ộ i m ộ t c á c h đ ộ c l ậ p h ơ n v à c ó t r á c h n h i ệ m h ơ n .

1 8 t u ổ i c ó q u y ề n b ầ u c ử , c ó c h ứ n g m i n h t h ư , c ó n g h ĩ a v ụ q u â n s ự , n g h ĩ a v ụ l a o đ ộ n g . T ấ t c ả c á c e m đ ề u s u y n g h ĩ v ề v i ệ c c h ọ n n g à n h n g h ề . . .

T h a n h n i ê n m ớ i l ớ n c ó h ì n h d á n g n g ư ờ i l ớ n , c ó n h ữ n g n é t c ủ a n g ư ờ i l ớ n n h ư n g c h ư a p h ả i n g ư ờ i l ớ n . T h a n h n i ê n h ọ c s i n h c ò n p h ụ t h u ộ c v à o n g ư ờ i l ớ n , n g ư ờ i l ớ n q u y ế t đ ৉ n h n ộ i d u n g v à x u h ư ớ n g c h í n h c ủ a h o ạ t đ ộ n g c ủ a h ọ . C ả n g ư ờ i l ớ n v à t h a n h n i ê n đ ề u n h ậ n t h ấ y r ằ n g , c á c v a i t r ò m à t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n t h ự c h i ệ n k h á c v ề c h ấ t s o v ớ i v a i t r ò c ủ a n g ư ờ i l ớ n . C á c e m v ẫ n đ ế n t r ư ờ n g h ọ c t ậ p d ư ớ i s ự l ã n h đ ạ o c ủ a n g ư ờ i l ớ n , v ẫ n p h ụ t h u ộ c v à o c h a m ẹ v ề v ậ t c h ấ t . Ở t r ư ờ n g v à n g o à i x ã h ộ i , t h á i đ ộ c ủ a n g ư ờ i l ớ n

t h ư ờ n g t h ể h i ệ n t í n h c h ấ t h a i m ặ t : m ộ t m ặ t , n h ắ c n h ơ r ằ n g h ọ đ ã l à n g ư ờ i l ớ n , đ ò i h ỏ i ơ h ọ t í n h đ ộ c l ậ p , ý t h ứ c t r á c h n h i ệ m v à t h á i đ ộ h ợ p l ý . . . M ặ t k h á c , l ạ i c ò n đ ò i h ỏ i h ọ t h í c h ứ n g v ớ i c h a m ẹ , g i á o v i ê n . . .

V ৉ t r í c ủ a t h a n h n i ê n c ó t í n h c h ấ t k h ô n g x á c đ ৉ n h ( ơ m ặ t n à y h ọ đ ư ợ c c o i l à n g ư ờ i l ớ n , m ặ t k h á c l ạ i k h ô n g ) . T í n h c h ấ t đ ó v à n h ữ n g y ê u c ầ u đ ề r a c h o t h a n h n i ê n đ ư ợ c p h ả n á n h m ộ t c á c h đ ộ c đ á o v à o t â m l ý t h a n h n i ê n . V ৉ t r í " k h ô n g x á c đ ৉ n h " c ủ a t h a n h n i ê n l à m ộ t t ấ t y ế u k h á c h q u a n . N g ư ờ i l ớ n p h ả i t ì m c á c h t ạ o đ i ề u k i ệ n c h o v i ệ c x â y d ự n g m ộ t p h ư ơ n g t h ứ c s ố n g m ớ i p h ù h ợ p v ớ i m ứ c đ ộ p h á t t r i ể n c h u n g c ủ a t h a n h n i ê n , b ằ n g c á c h k h u y ế n k h í c h h à n h đ ộ n g c ó ý t h ứ c t r á c h n h i ệ m r i ê n g c ủ a t h a n h n i ê n v à k h u y ế n k h í c h s ự g i á o d ụ c l ẫ n n h a u t r o n g t ậ p t h ể t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

T R Í T U į C Ủ A H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ

T L Ữ T A T H U Ỗ Ô I V N À T G Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L C h ư ơ n g 3 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

I I - H O Ạ T Ð ® N G H Ọ C T প P V À S Ự P H Á T T R I Ể N

 M L Í H Ọ C Ữ A T U Ỗ I à

1 . Ð ặ c đ i ể m h o ạ t đ ® n g h ọ c t ậ p

N ộ i d u n g v à t í n h c h ấ t c ủ a h o ạ t đ ộ n g h ọ c l ậ p ơ t h a n h n i ê n h ọ c s i n h k h á c r ấ t n h i ề u s o v ớ i h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p c ủ a t h i ế u n i ê n . S ự k h á c n h a u c ơ b ả n k h ô n g p h ả i ơ c h ỗ n ộ i d u n g h ọ c t ậ p n g à y m ộ t s â u h ơ n , m à l à ơ c h o h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p c ủ a t h a n h n i ê n h ọ c s i n h đ ò i h ỏ i t í n h n ă n g đ ộ n g v à t í n h đ ộ c l ậ p ơ m ứ c đ ộ c a o h ơ n n h i ề u ; đ ồ n g t h ờ i c ũ n g đ ò i h ỏ i , m u ố n n ắ m đ ư ợ c c h ư ơ n g t r ì n h m ộ t c á c h s â u s ắ c t h ì c ầ n p h á t t r i ể n t ư d u y l ý l u ậ n .

H ọ c s i n h c à n g t r ư ơ n g t h à n h , k i n h n g h i ệ m s ố n g n g à y c à n g p h o n g p h ú , c á c e m c à n g ý t h ứ c đ ư ợ c r ằ n g m ì n h đ a n g đ ứ n g t r ư ớ c n g ư ỡ n g c ử a c ủ a c u ộ c đ ờ i . D o v ậ y t h á i đ ộ c ó ý t h ứ c c ủ a c á c e m l ố i v ớ i h ọ c t ậ p n g à y c à n g p h á t t r i ể n .

T h á i đ ộ c ủ a t h a n h n i ê n h ọ c s i n h đ ố i v ớ i c á c m ô n h ọ c t r ơ n ê n c ó l ự a c h ọ n h ơ n . Ở c á c e m đ ã h ì n h t h à n h n h ữ n g h ứ n g t h ú h ọ c t ậ p g ắ n l i ề n v ớ i k h u y n h h ư ớ n g n g h ề n g h i ệ p . C u ố i b ậ c t r u n g h ọ c p h ổ t h ô n g c á c e m đ ã x á c đ ৉ n h đ ư ợ c c h o m ì n h m ộ t h ứ n g t h ú ổ n đ ৉ n h đ ố i v ớ i m ộ t m ô n h ọ c n à o đ ó , đ ố i v ớ i m ộ t l ĩ n h v ự c t r i t h ứ c n h ấ t đ ৉ n h . H ứ n g t h ú n à y t h ư ờ n g l i ê n q u a n v ớ i v i ệ c c h ọ n m ộ t n g h ề n h ấ t đ ৉ n h c ủ a h ọ c s i n h . H ơ n n ữ a , h ứ n g t h ú n h ậ n t h ứ c c ủ a t h a n h n i ê n h ọ c s i n h m a n g t í n h c h ấ t r ộ n g r ã i , s â u v à b ề n v ữ n g h ơ n t h i ế u n i ê n .

T h á i đ ộ h ọ c t ậ p c ủ a t h a n h n i ê n h ọ c s i n h đ ư ợ c t h ú c đ ẩ y b ơ i đ ộ n g c ơ h ọ c t ậ p c ó c ấ u t r ú c k h á c v ớ i t u ổ i t r ư ớ c .

L ú c n à y c ó ý n g h ĩ a n h ấ t l à đ ộ n g c ơ t h ự c t i ễ n ( ý n g h ĩ a t h ự c t i ễ n c ủ a m ô n h ọ c đ ố i v ớ i c á n h â n , k h ả n ă n g t i ế p t h u m ô n h ọ c c ủ a c á c e m ) , đ ộ n g c ơ n h ậ n t h ứ c , s a u đ ó l à ý n g h ĩ a x ã h ộ i c ủ a m ô n h ọ c , r ồ i m ớ i đ ế n đ ộ n g c ơ c ụ t h ể k h á c …

N h ư n g t h á i đ ộ h ọ c t ậ p ơ k h ô n g í t e m c ó n h ư ợ c đ i ể m l à , m ộ t m ặ t c á c e m r ấ t t í c h c ự c h ọ c m ộ t s ố m ô n m à c á c e m c h o l à q u a n t r ọ n g đ ố i v ớ i n g h ề m ì n h đ ã c h ọ n , m ặ t k h á c c á c e m l ạ i s a o n h ã n g c á c m ô n h ọ c k h á c h o ặ c c h ỉ h ọ c đ ể đ ạ t đ ư ợ c đ i ể m t r u n g b ì n h . G i á o v i ê n c ầ n l à m c h o c á c e m h ọ c s i n h đ ó h i ể u đ ư ợ c ý n g h ĩ a v à c h ự c n ă n g c ủ a g i á o d ụ c p h ổ t h ô n g đ ố i v ớ i m ỗ i m ộ t g i á o d ụ c c h u y ê n n g à n h .

T h á i đ ộ h ọ c t ậ p c ó ý t h ứ c đ ã t h ú c đ ẩ y s ự p h á t t r i ể n t í n h c h ủ đ ৉ n h c ủ a c á c q u á t r ì n h n h ậ n t h ứ c v à n ă n g l ự c đ i ề u k h i ể n b ả n t h â n c ủ a t h a n h n i ê n h ọ c s i n h t r o n g h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p .

2 . Ð ặ c đ i ể m c ủ a s e p h á t t r i ể n t r í t u ệ

Ở t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n , t í n h c h ủ đ ৉ n h đ ư ợ c p h á t t r i ể n m ạ n h ơ t ấ t c ả c á c q u á t r ì n h n h ậ n t h ứ c .

- T r i g i á c c ó m ụ c đ í c h đ ã đ ạ t t ớ i m ứ c r ấ t c a o . Q u a n s á t t r ơ n ê n c ó m ụ c đ í c h , c ó h ệ t h ố n g v à t o à n d i ệ n h ơ n . Q u á t r ì n h q u a n s á t đ ã c h ৉ u s ự đ i ề u k h i ể n c ủ a h ệ t h ố n g t í n h i ệ u t h ứ h a i n h i ề u h ơ n v à k h ô n g t á c h k h ỏ i t ư d u y n g ô n n g ữ . T u y v ậ y , q u a n s á t c ủ a t h a n h n i ê n h ọ c s i n h c ũ n g k h ó c ó h i ệ u q u ả n ế u t h i ế u s ự c h ỉ đ ạ o c ủ a g i á o v i ê n . G i á o v i ê n c ầ n q u a n t â m đ ể h ư ớ n g q u a n s á t c ủ a c á c e m v à o m ộ t n h i ệ m v ụ n h ấ t đ ৉ n h , k h ô n g v ộ i v à n g k ế t l u ậ n k h i c h ư a t í c h l u ỹ đ ầ y đ ủ c á c s ự k i ệ n .

- Ở t u ổ i t h a n h n i ê n h ọ c s i n h , g h i n h ớ c ó c h ủ đ ৉ n h g i ữ v a i t r ò c h ủ đ ạ o t r o n g h o ạ t đ ộ n g t r í t u ệ , đ ồ n g t h ờ i v a i t r ò c ủ a g h i n h ớ l o g i c t r ừ u t ư ợ n g , g h i n h ớ ý n g h ĩ a n g à y m ộ t t ă n g r õ r ệ t ( c á c e m b i ế t s ử d ụ n g t ố t h ơ n c á c p h ư ơ n g p h á p g h i n h ớ : t ó m t ắ t ý c h í n h , s o s á n h đ ố i c h i ế u . . . ) . Ð ặ c b i ệ t c á c e m đ ã t ạ o đ ư ợ c t â m t h ế p h â n h o á t r o n g g h i n h ớ . C á c e m b i ế t t à i l i ệ u n à o c ầ n n h ớ t ừ n g c â u t ừ n g c h ữ , c á i g ì c ầ n h i ể u m à k h ô n g c ầ n n h ớ . . . N h ư n g m ộ t s ố e m c ò n g h i n h ớ đ ạ i k h á i , c h u n g c h u n g , c ũ n g c ó k h i c á c e m đ á n h g i á t h ấ p v i ệ c ô n t ậ p t à i l i ệ u .

- D o c ấ u t r ú c c ủ a n ã o p h ứ c t ạ p v à c h ứ c n ă n g c ủ a n ã o p h á t t r i ể n ; d o s ự p h á t t r i ể n c ủ a c á c q u á t r ì n h n h ậ n t h ứ c n ó i c h u n g , d o ả n h h ư ơ n g c ủ a h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p m à h o ạ t đ ộ n g t ư d u y c ủ a t h a n h n i ê n h ọ c s i n h c ó t h a y đ ổ i q u a n t r ọ n g . C á c e m c ó k h ả n ă n g t ư d u y l ý l u ậ n , t ư d u y t r ừ u t ư ợ n g m ộ t c á c h đ ộ c l ậ p s á n g t ạ o t r o n g n h ữ n g đ ố i t ư ợ n g q u e n b i ế t đ ã đ ư ợ c h ọ c ơ t r ư ờ n g . T ư d u y c ủ a c á c e m c h ặ t c h ẽ h ơ n , c ó c ă n c ứ v à n h ấ t q u á n h ơ n . Ð ồ n g t h ờ i t í n h p h ê p h á n c ủ a t ư d u y c ũ n g p h á t t r i ể n . . . N h ữ n g đ ặ c đ i ể m đ ó t ạ o đ i ề u k i ệ n c h o h ọ c s i n h l ớ n t h ự c h i ệ n c á c t h a o t á c t ư d u y t o á n h ọ c p h ứ c t ạ p , p h â n t í c h n ộ i d u n g c ơ b ả n c ủ a k h á i n i ệ m t r ừ u t ư ợ n g v à n ắ m đ ư ợ c m ố i q u a n h ệ n h â n q u ả t r o n g t ự n h i ê n v à t r o n g x ã h ộ i . Ð ó l à c ơ s ơ đ ể h ì n h t h à n h t h ế g i ớ i q u a n .

T u y v ậ y h i ệ n n a y s ố h ọ c s i n h t r u n g h ọ c p h ổ t h ô n g đ ạ t t ớ i m ứ c t ư d u y đ ặ c t r ư n g c h o l ứ a t u ổ i n h ư t r ê n c ò n c h ư a n h i ề u . N h i ề u k h i c á c e m c h ư a c h ú ý p h á t h u y h ế t n ă n g l ự c đ ộ c l ậ p s u y n g h ĩ c ủ a b ả n t h â n , c ò n k ế t l u ậ n v ộ i v à n g t h e o

c ả m t í n h . . . V i ệ c g i ú p c á c e m p h á t t r i ể n k h ả n ă n g n h ậ n t h ứ c l à m ộ t n h i ệ m v ụ q u a n t r ọ n g c ủ a g i á o v i ê n .

T ó m l ạ i , ơ t u ổ i t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n n h ữ n g đ ặ c đ i ể m c h u n g c ủ a c o n n g ư ờ i v ề m ặ t t r í t u ệ t h ô n g t h ư ờ n g đ ã đ ư ợ c h ì n h t h à n h v à c h ú n g v ẫ n c ò n đ ư ợ c t i ế p t ụ c h o à n t h i ệ n .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

I I I - N H U N G Ð Ặ C Ð I Ể M N H Â N C Á C H C H Ủ Y Ế U

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 3 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

1 . S e p h á t t r i ể n c ủ a t e ý t h ű c

S ự p h á t t r i ể n t ự ý t h ứ c l à m ộ t đ ặ c đ i ể m n ổ i b ậ t t r o n g s ự p h á t t r i ể n n h â n c á c h c ủ a t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n , n ó c ó ý n g h ĩ a t o l ớ n đ ố i v ớ i s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a l ứ a t u ổ i t h a n h n i ê n . Q u á t r ì n h n à y r ấ t p h o n g p h ú v à p h ứ c t ạ p , n h ư n g v ẫ n c ó m ộ t s ố đ ặ c đ i ể m c ơ b ả n .

T ừ t u ổ i t h i ế u n i ê n , c á c e m đ ã b ắ t đ ầ u t r i g i á c n h ữ n g đ ặ c đ i ể m c ơ t h ể c ủ a m ì n h m ộ t c á c h h o à n t o à n m ớ i v à đ ế n t u ổ i t h a n h n i ê n c á c e m v ẫ n t i ế p t ụ c c h ú ý đ ế n h ì n h d á n g b ê n n g o à i c ủ a m ì n h n h ư v ậ y ( h a y s o i g ư ơ n g , c h ú ý s ử a t ư t h ế , q u ầ n á o h ơ n . . . ) . H ì n h ả n h v ề t h â n t h ể l à t h ộ t t h à n h t ố q u a n t r ọ n g c ủ a s ự t ự ý t h ứ c ơ t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n .

S ự h ì n h t h à n h t ự ý t h ứ c ơ l ứ a t u ổ i t h a n h n i ê n l à m ộ t q u á t r ì n h l â u d à i , t r ả i q u a n h ữ n g m ứ c đ ộ k h á c n h a u . Ở t u ổ i t h a n h n i ê n q u á t r ì n h p h á t t r i ể n t ự ý t h ứ c d i ễ n r a m ạ n h m ẽ , s ô i n ổ i v à c ó t í n h c h ấ t đ ặ c t h ù r i ê n g : T h a n h n i ê n c ó n h u c ầ u t ì m h i ể u v à đ á n h g i á n h ữ n g đ ặ c đ i ể m l â m l ý c ủ a m ì n h t h e o q u a n đ i ể m v ề m ụ c đ í c h c u ộ c s ố n g v à h o à i b ã o c ủ a m ì n h . C h í n h đ i ề u n à y k h i ế n c á c e m q u a n t â m s â u s ắ c t ớ i đ ờ i s ố n g t â m l ý , p h ẩ m c h ấ t n h â n c á c h v à n ă n g l ự c r i ê n g .

Ð ặ c đ i ể m q u a n t r ọ n g t r o n g s ự t ự ý t h ứ c c ủ a t h a n h n i ê n l à s ự t ự ý t h ứ c c ủ a h ọ x u ấ t p h á t t ừ y ê u c ầ u c ủ a c u ộ c s ố n g v à h o ạ t đ ộ n g - đ ৉ a v ৉ m ớ i m ẻ t r o n g t ậ p t h ể , n h ữ n g q u a n h ệ m ớ i v ớ i t h ế g i ớ i x u n g q u a n h b u ộ c t h a n h n i ê n m ớ i

l ớ n p h ả i ý t h ứ c đ ư ợ c n h ữ n g đ ặ c đ i ể m n h â n c á c h c ủ a m ì n h . C á c e m h ã y g h i n h ậ t k í , s o s á n h m ì n h v ớ i n h â n v ậ t m à h ọ c o i l à t ấ m g ư ơ n g ( t h a n h n i ê n t h ư ờ n g c h ú ý đ ố i c h i ế u m ì n h v ớ i đ ộ n g c ơ v à r u n g đ ộ n g c ủ a h ọ n h i ề u h ơ n l à v ớ i c ử c h ỉ , h à n h v i h ọ n h ư ơ t h i ế u n i ê n ) .

N ộ i d u n g c ủ a t ự ý t h ứ c c ũ n g k h á p h ứ c t ạ p . C á c e m k h ô n g c h ỉ n h ậ n t h ứ c v ề c á i t ô i c ử a m ì n h t r o n g h i ệ n t ạ i n h ư t h i ế u n i ê n , m à c ò n n h ậ n t h ứ c v ề v ৉ t r í c ủ a m ì n h t r o n g x ã h ộ i , t r o n g t ư ơ n g l a i ( T ô i c ầ n t r ơ t h à n h n g ư ờ i n h ư t h ế n à o , c ầ n l à m g ì đ ể t ế t h ơ n . . . ) . T h a n h n i ê n c ó t h ể h i ể u r õ m ì n h ơ n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t n h â n c á c h b ộ c l ộ r õ ( l ò n g y ê u l a o đ ộ n g , t í n h c ầ n c ù , d ũ n g c ả m . . . ) . T h a n h n i ê n c ò n c ó t h ể h i ể u r õ n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t p h ứ c t ạ p , b i ể u h i ệ n n h ữ n g q u a n h ệ n h i ề u m ặ t c ủ a n h â n c á c h ( t i n h t h ầ n t r á c h n h i ệ m , l ò n g t ự t r ọ n g , t ì n h c ả m n g h ĩ a v ụ . . . ) .

T h a n h n i ê n k h ô n g c h ỉ đ á n h g i á n h ữ n g c ử c h ỉ , h à n h v i r i ê n g l ẻ t ừ n g t h u ộ c t í n h r i ê n g b i ệ t , m à b i ế t đ á n h g i á n h â n c á c h m ì n h n ó i c h u n g t r o n g t o à n b ộ n h ữ n g t h u ộ c t í n h n h â n c á c h .

T h a n h n i ê n k h ô n g c h ỉ c ó n h u c ầ u đ á n h g i á , m à c ò n c ó k h ả n ă n g đ á n h g i á s â u s ắ c v à t ố t h ơ n t h i ế u n i ê n v ề n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t , m ặ t m ạ n h , m ặ t y ế u c ủ a n h ữ n g n g ư ờ i c ù n g s ố n g v à c ủ a c h í n h m ì n h . N h ư n g n h ậ n t h ứ c n g ư ờ i k h á c b a o g i ờ c ũ n g đ ỡ k h ó k h ă n h ơ n l à n h ậ n t h ứ c b ả n t h â n . T ự đ á n h g i á k h á c h q u a n k h ô n g p h ả i l à d ễ d à n g . T h a n h n i ê n m ớ i l ớ n t h ư ờ n g d ễ c ó x u h ư ớ n g c ư ờ n g đ i ệ u t r o n g k h i t ự đ á n h g i á . H o ặ c l à c á c e m đ á n h g i á t h ấ p c á i t í c h c ự c , t ậ p t r u n g p h ê p h á n c á i t i ê u c ự c ; h o ặ c l à đ á n h

g i á c a o n h â n c á c h m ì n h - t ỏ r a t ự c a o , c o i t h ư ờ n g n g ư ờ i k h á c .

C h ú n g t a p h ả i t h ừ a n h ậ n l à t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n c ó t h ể c ó s a i l ầ m k h i t ự đ á n h g i á . N h ư n g v ấ n đ ề c ơ b ả n l à , v i ệ c t ự p h â n t í c h c ó m ụ c đ í c h l à m ộ t d ấ u h i ệ u c ầ n t h i ế t c ủ a m ộ t n h â n c á c h đ a n g t r ư ơ n g t h à n h v à l à t i ề n đ ề c ủ a s ự t ự g i á o d ụ c c ó m ụ c đ í c h . D o v ậ y k h i s ự t ự đ á n h g i á đ ã đ ư ợ c s u y n g h ĩ t h ậ n t r ọ n g , t h ì d ù c ó s a i l ầ m , t h ì c h ú n g t a c ũ n g p h ả i c ó t h á i đ ộ n g h i ê m t ú c k h i n g h e c á c e m p h á t b i ể u , k h ô n g đ ư ợ c c h ế d i ễ u ý k i ế n t ự đ á n h g i á c ủ a h ọ . C ầ n p h ả i g i ú p đ ỡ t h a n h n i ê n m ộ t c á c h k h é o l é o đ ể h ọ h ì n h t h à n h đ ư ợ c m ộ t b i ể u t ư ợ n g k h á c h q u a n v ề n h â n c á c h c ủ a m ì n h .

2 . S e h ì n h t h à n h t h ế g i ő i q u a n

T u ổ i t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n l à l ứ a t u ổ i q u y ế t đ ৉ n h c ủ a s ự h ì n h t h à n h t h ế g i ớ i q u a n - h ệ t h ố n g q u a n đ i ể m v ề x ã h ộ i , v ề t ự n h i ê n , v ề c á c n g u y ê n t ắ c v à q u y t ắ c c ư x ử . . .

Ở t u ổ i n à y , n h ữ n g đ i ề u k i ệ n v ề m ặ t t r í t u ệ v à x ã h ộ i đ ể x â y d ự n g m ộ t h ệ t h ố n g q u a n đ i ể m r i ê n g đ ã đ ư ợ c h ì n h t h à n h ( đ ặ c b i ệ t l à s ự p h á t t r i ể n c ủ a t ư d u y l ý l u ậ n , t ư d u y t r ừ u t ư ợ n g ) . N h ư n g n h ữ n g c ơ s ơ c ủ a t h ế g i ớ i q u a n đ ã đ ư ợ c h ì n h t h à n h d ầ n d ầ n t ừ r ấ t s ớ m - h ì n h t h à n h n g a y t ừ n h ỏ . S u ố t t h ờ i g i a n h ọ c t ậ p ơ p h ổ t h ô n g , h ọ c s i n h đ ã l ĩ n h h ộ i đ ư ợ c n h ữ n g t â m t h ế , t h ó i q u e n đ ạ o đ ứ c n h ấ t đ ৉ n h , t h ấ y đ ư ợ c c á i đ ẹ p , c á i x ấ u , c á i t h i ệ n , c á i á c . . . D ầ n d ầ n n h ữ n g đ i ề u đ ó đ ư ợ c ý t h ứ c v à đ ư ợ c q u y v à o c á c h ì n h t h ứ c , c á c t i ê u c h u ẩ n , n g u y ê n t ắ c h à n h v i x á c đ ৉ n h . . . N h ư n g c h ỉ đ ế n g i a i đ o ạ n n à y , k h i n h â n c á c h đ ã đ ư ợ c p h á t t r i ể n

t ư ơ n g đ ố i c a o , t h ì c á c e m m ớ i x u ấ t h i ệ n n h ữ n g n h u c ầ u đ ư a n h ữ n g t i ê u c h u ẩ n , n g u y ê n t ắ c h à n h v i đ ó v à o m ộ t h ệ t h ố n g h o à n c h ỉ n h . M ộ t k h i đ ã c ó đ ư ợ c h ệ t h ố n g q u a n đ i ể m r i ê n g t h ì t h a n h n i ê n k h ô n g c h ỉ h i ể u v ề t h ế g i ớ i k h á c h q u a n , m à c ò n đ á n h g i á đ ư ợ c n ó , x á c đ ৉ n h đ ư ợ c t h á i đ ộ c ủ a m ì n h đ ố i v ớ i t h ế g i ớ i n ữ a .

S ự h ì n h t h à n h t h ế g i ớ i q u a n l à n é t c h ủ y ế u t r o n g s ự p h á t t r i ể n t â m l ý c ủ a t u ổ i t h a n h n i ê n h ọ c s i n h .

C h ỉ s ố đ ầ u t i ê n c ủ a s ự h ì n h t h à n h t h ế g i ớ i q u a n l à s ự p h á t t r i ể n c ủ a h ứ n g t h ú n h ậ n t h ứ c đ ố i v ớ i n h ữ n g v ấ n đ ề t h u ộ c n g u y ê n t ắ c c h u n g n h ấ t c ủ a v ũ t r ụ , n h ữ n g q u y l u ậ t p h ổ b i ế n c ủ a t ự n h i ê n , x ã h ộ i v à c ủ a s ự t ồ n t ạ i x ã h ộ i l o à i n g ư ờ i . . . C á c e m c ố g ắ n g x â y d ự n g q u a n đ i ể m r i ê n g t r o n g l ĩ n h v ự c k h o a h ọ c , đ ố i v ớ i c á c v ấ n đ ề x ã h ộ i , t ư t ư ơ n g , c h í n h t r ৉ , đ ạ o đ ứ c . C h í n h n ộ i d u n g c á c m ô n h ọ c ơ p h ổ t h ô n g t r u n g h ọ c g i ú p c h o c á c e m x â y d ự n g đ ư ợ c t h ế g i ớ i q u a n t í c h c ự c v ề m ặ t t ự n h i ê n , x ã h ộ i .

V i ệ c h ì n h t h à n h t h ế g i ớ i q u a n k h ô n g c h ỉ g i ớ i h ạ n ơ t í n h t í c h c ự c n h ậ n t h ứ c , m à c ò n t h ể h i ệ n ơ p h ạ m v i n ộ i d u n g n ữ a . H ọ c s i n h m ớ i l ớ n q u a n t â m n h i ề u n h ấ t đ ế n c á c v ấ n đ ề l i ê n q u a n đ ế n c o n n g ư ờ i , v a i t r ò c ủ a c o n n g ư ờ i t r o n g l ৉ c h s ử , q u a n h ệ g i ữ a c o n n g ư ờ i v à x ã h ộ i , g i ữ a q u y ề n l ợ i v à n g h ĩ a v ụ , n g h ĩ a v ụ v à t ì n h c ả m . V ấ n đ ề ý n g h ĩ a c u ộ c s ố n g c h i ế m v ৉ t r í t r u n g t â m t r o n g s u y n g h ĩ c ủ a t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n . H ọ t h ư ờ n g đ ặ t c â u h ỏ i c u ộ c s ố n g c ủ a m ì n h c ó ý n g h ĩ a x ã h ộ i n h ư t h ế n à o ? T ấ t n h i ê n v i ệ c t r ả l ờ i c â u h ỏ i n à y k h ô n g đ ơ n g i ả n . N ộ i d u n g c ụ t h ể c ủ a c â u h ỏ i d o đ ạ o đ ứ c x ã h ộ i , đ ৉ n h h ư ớ n g g i á t r ৉ c ủ a c á n h â n , q u a n

h ệ t h ự c t ế v à h o ạ t đ ộ n g c ủ a c á n h â n h ọ c s i n h q u y ế t đ ৉ n h , n ó c ũ n g c ò n d o h ệ t h ố n g t r i t h ứ c c ủ a h ọ c s i n h v ề đ ờ i s ố n g n ó i c h u n g , v ề k i n h t ế n ó i r i ê n g q u y ế t đ ৉ n h .

T u y v ậ y , m ộ t b ộ p h ậ n t h a n h n i ê n c h ư a đ ư ợ c g i á o d ụ c đ ẩ y đ ủ v ề t h ế g i ớ i q u a n . T h ế g i ớ i q u a n c ủ a h ọ c ò n c h ৉ u ả n h h ư ơ n g c ủ a t à n d ư t i ê u c ự c c ủ a q u á k h ứ ( s a y m ê n h ữ n g s ả n p h ẩ m " n g h ệ t h u ậ t " k h ô n g l à n h m ạ n h , đ á n h g i á q u á c a o c u ộ c s ố n g h ư ơ n g t h ụ . . . ) . H o ặ c m ộ t b ộ p h ậ n k h á c l ạ i c h ư a c h ú ý đ ế n v ấ n đ ề x â y d ự n g t h ế g i ớ i q u a n , s ố n g t h ụ đ ộ n g . . .

3 . G i a o t i ế p v à đ ȍ i s ố n g t ì n h c ả m

a . G i a o t i ế p t r o n g n h ó m b ạ n

T u ổ i t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n l à l ứ a t u ổ i t u ổ i m a n g t í n h c h ấ t t ậ p t h ể n h ấ t . Ð i ề u q u a n t r ọ n g đ ố i v ớ i c á c e m l à đ ư ợ c s i n h h o ạ t v ớ i c á c b ạ n c ù n g l ứ a t u ổ i , l à c ả m t h ấ y m ì n h c ầ n c h o n h ó m , c ó u y t í n c ó v ৉ t r í n h ấ t đ ৉ n h t r o n g n h ó m . T r o n g c á c l ớ p h ọ c d ầ n d ầ n x ả y r a m ộ t s ự " p h â n c ự c " n h ấ t đ ৉ n h - x u ấ t h i ệ n n h ữ n g n g ư ờ i đ ư ợ c l ò n g n h ấ t ( đ ư ợ c n h i ề u n g ư ờ i l ự a c h ọ n n h ấ t ) v à n h ữ n g n g ư ờ i í t đ ư ợ c l ò n g n h ấ t . N h ữ n g e m c ó v ৉ t r í t h ấ p ( í t đ ư ợ c l ò n g c á c b ạ n ) t h ư ờ n g b ă n k h o ă n v à s u y n g h ĩ n h i ề u v ề n h â n c á c h c ủ a m ì n h .

Ở l ứ a t u ổ i n à y q u a n h ệ v ớ i b ạ n b è c h i ế m v ৉ t r í l ớ n h ơ n h ẳ n s o v ớ i q u a n h ệ v ớ i n g ư ờ i l ớ n t u ổ i h ơ n h o ặ c í t t u ổ i h ơ n . Ð i ề u n à y d o l ò n g k h a o k h á t m u ố n c ó v ৉ t r í b ì n h đ ẳ n g t r o n g c u ộ c s ố n g c h i p h ố i . C ù n g v ớ i s ự t r ư ơ n g t h à n h n h i ề u m ặ t , q u a n h ệ d ự a d ẫ m , p h ụ t h u ộ c v à o c h a m ẹ d ầ n d ầ n c ũ n g đ ư ợ c t h a y t h ế b ằ n g q u a n h ệ b ì n h đ ẳ n g , t ự l ậ p .

T r o n g h o à n c ả n h g i a o t i ế p t ự d o , r ỗ i r ã i , t r o n g t i ê u k h i ể n , t r o n g v i ệ c p h á t t r i ể n n h u c ầ u s ơ t h í c h t h a n h n i ê n h ư ớ n g v à o b ạ n b è n h i ề u h ơ n l à h ư ớ n g v à o c h a m ẹ . N h ư n g k h i b à n đ ế n n h ữ n g g i á t r ৉ s â u s ắ c h ơ n n h ư c h ọ n n g h ề , t h ế g i ớ i q u a n , n h ữ n g g i á t r ৉ đ ạ o đ ứ c t h ì ả n h h ư ơ n g c ủ a c h a m ẹ l ạ i m ạ n h h ơ n r õ r ệ t .

S ự m ơ r ộ n g p h ạ m v i g i a o t i ế p v à s ự p h ứ c t ạ p h o á h o ạ t đ ộ n g r i ê n g c ủ a t h a n h n i ê n h ọ c s i n h k h i ế n c h o s ố l ư ợ n g n h ó m q u y c h i ế u c ủ a c á c e m t ă n g l ê n r õ r ệ t . V i ệ c t h a m g i a v à o n h i ề u n h ó m s ẽ d ẫ n đ ế n n h ữ n g s ự k h á c n h a u n h ấ t đ ৉ n h v à c ó t h ể x u n g đ ộ t v ề v a i t r ò n ế u c á n h â n p h ả i l ự a c h ọ n g i ữ a c á c v a i t r ò k h á c n h a u ớ c á c n h ó m .

T r o n g c ô n g t á c g i á o d ụ c c ầ n c h ú ý đ ế n ả n h h ư ơ n g c ủ a n h ó m , h ộ i t ự p h á t n g o à i n h à t r ư ờ n g . N h à t r ư ờ n g k h ô n g t h ể q u á n x u y ế n t o à n b ộ c u ộ c s ố n g c ủ a t h ế h ệ đ a n g t r ư ơ n g t h à n h . T a c ũ n g k h ô n g t h ể l o ạ i t r ừ d ư ợ c c á c n h ó m t ự p h á t v à c á c đ ặ c t í n h c ủ a c h ú n g . N h ư n g c ó t h ể t r á n h đ ư ợ c h ậ u q u ả x ấ u c ủ a n h ó m t ự p h á t b ằ n g c á c h t ổ c h ứ c h o ạ t đ ộ n g c ủ a c á c t ậ p t h ể ( n h ó m c h í n h t h ứ c ) t h ậ t p h o n g p h ú , s i n h đ ộ n g . . . k h i ế n c h o c á c h o ạ t đ ộ n g đ ó p h á t h u y đ ư ợ c t í n h t í c h c ự c c ủ a t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n . V ì v ậ y , t ổ c h ứ c Ð o à n c ó v a i t r ò đ ặ c b i ệ t q u a n t r ọ n g .

b . Ð ȍ i s ố n g t ì n h c ả m

Ð ờ i s ố n g t ì n h c ả m c ủ a t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n r ấ t p h o n g p h ú v à n h i ề u v ẻ . Ð ặ c đ i ể m đ ó đ ư ợ c t h ể h i ệ n r õ n h ấ t t r o n g t ì n h b ạ n c ủ a c á c e m , v ì đ â y l à l ứ a t u ổ i m à n h ữ n g h ì n h t h ứ c đ ố i x ử c ó l ự a c h ọ n đ ố i v ớ i m ọ i n g ư ờ i t r ơ n ê n s â u s ắ c v à m ặ n n ồ n g .

Ở t u ổ i t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n n h u c ầ u v ề t ì n h b ạ n t â m t ì n h c á n h â n đ ư ợ c t ă n g l ê n r õ r ệ t . T ì n h b ạ n s â u s ắ c đ ã đ ư ợ c b ắ t đ ầ u t ừ t u ổ i t h i ế u n i ê n , n h ư n g s a n g t u ổ i n à y t ì n h b ạ n c ủ a c á c e m t r ơ n ê n s â u s ắ c h ơ n n h i ề u . C á c e m c ó y ê u c ầ u c a o h ơ n đ ố i v ớ i t ì n h b ạ n ( y ê u c ầ u s ự c h â n t h ậ t , l ò n g v ৉ t h a , t i n t ư ơ n g , t ô n t r ọ n g n h a u v à s ẫ n s à n g g i ú p đ ỡ l ẫ n n h a u , h i ể u b i ế t l ẫ n n h a u ) . T r o n g q u a n h ệ v ớ i b ạ n c á c e m c ũ n g n h ạ y c ả m h ơ n : k h ô n g c h ỉ c ó k h ả n ă n g x ú c c ả m c h â n t ì n h , m à c ò n p h ả i c ó k h ả n ă n g đ á p ứ n g l ạ i x ú c c ả m c ủ a n g ư ờ i k h á c ( đ ồ n g c ả m ) .

T ì n h b ạ n c ủ a t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n r ấ t b ề n v ữ n g . T ì n h b ạ n ơ t u ổ i n à y c ó t h ể v ư ợ t đ ư ợ c m ọ i t h ử t h á c h v à c ó t h ể k é o d à i s u ố t c u ộ c đ ờ i

Ở t u ổ i 1 5 , 1 6 n a m n ữ t h a n h n i ê n đ ề u c o i t ì n h b ạ n l à m ố i q u a n h ệ q u a n t r ọ n g n h ấ t c ủ a c o n n g ư ờ i . B ê n c ạ n h t í n h b ề n v ữ n g , t ì n h b ạ n c ủ a c á c e m c ò n m a n g t í n h x ú c c ả m c a o . T h a n h n i ê n t h ư ờ n g l ý t ư ơ n g h o á t ì n h b ạ n . H ọ n g h ĩ v ề b ạ n t h ư ờ n g g i ố n g v ớ i đ i ề u m ì n h m o n g m u ố n ơ b ạ n h ơ n l à t h ự c t ế . S ự q u y ế n l u y ế n m ạ n h m ẽ v ề m ặ t c ả m x ú c k h i ế n c á c e m í t n h ậ n t h ấ y n h ữ n g đ ặ c đ i ể m t h ự c t ế ơ b ạ n .

Ở t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n , s ự k h á c b i ệ t g i ữ a c á c c á n h â n t r o n g t ì n h b ạ n r ấ t r õ r ệ t . Q u a n n i ệ m c ủ a t h a n h n i ê n v ề t ì n h b ạ n v à m ứ c đ ộ t h â n t ì n h t r o n g t ì n h b ạ n c ó s ự k h á c n h a u . N g u y ê n n h â n k ế t b ạ n c ũ n g r ấ t p h o n g p h ú ( v ì p h ẩ m c h ấ t t ố t ơ b ạ n , v ì t í n h t ì n h t ư ơ n g p h ả n , v ì c ó h ứ n g t h ú s ơ t h í c h c h u n g . . . ) .

M ộ t đ i ề u c ầ n c h ú ý n ữ a l à ơ t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n , q u a n h ệ t h a n h n a m v à t h a n h n ữ đ ư ợ c t í c h c ự c h o á m ộ t c á c h r õ r ệ t . P h ạ m v i q u a n h ệ b ạ n b è đ ư ợ c m ơ r ộ n g . B ê n c ạ n h c á c n h ó m t h u ầ n n h ấ t , c ó k h á n h i ề u n h ó m p h a t r ộ n ( c ả n a m v à c ả n ữ ) . D o v ậ y n h u c ầ u v ề t ì n h b ạ n k h á c g i ớ i đ ư ợ c t ă n g c ư ờ n g . V à ơ m ộ t s ố e m đ ã x u ấ t h i ệ n s ự l ô i c u ố n đ ầ u t i ê n k h á m ạ n h m ẽ , x u ấ t h i ệ n n h u c ầ u c h â n c h í n h v ề t ì n h y ê u v à t ì n h c ả m s â u s ắ c . Ð ó l à m ộ t t r ạ n g t h á i m ớ i m ẻ , n h ư n g r ấ t t ự n h i ê n t r o n g đ ờ i s ố n g t ì n h c ả m c ủ a t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n ; t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n c ó g i ữ đ ư ợ c s ự t r o n g s ạ c h c ầ n t h i ế t t r o n g m ố i t ì n h đ ầ u h a y k h ô n g v à c ó l à b ạ n t ố t c ủ a n h a u k h ô n g , t r ư ớ c h ế t p h ụ t h u ộ c v à o g i á o d ụ c c ủ a g i a đ ì n h v à n h à t r ư ờ n g .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

I V - H O Ạ T Ð ® N G L A O Ð ® N G V À S Ự L Ự A C H Ọ N N G H Ề

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 3 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

H o ạ t đ ộ n g l a o đ ộ n g t ậ p t h ể c ó v a i t r ò t o l ớ n t r o n g s ự h ì n h t h à n h n h â n c á c h t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n . H o ạ t đ ộ n g l a o đ ộ n g đ ư ợ c t ổ c h ứ c đ ú n g đ ắ n s ẽ g i ú p c á c e m h ì n h t h à n h t i n h t h ầ n t ậ p t h ể , l ò n g y ê u l a o đ ộ n g , t ô n t r ọ n g l a o đ ộ n g , n g ư ờ i l a o đ ộ n g v à t h à n h q u ả l a o đ ộ n g , đ ặ c b i ệ t l à c ó đ ư ợ c n h u c ầ u v à n g u y ệ n v ọ n g l a o đ ộ n g .

Ð i ề u q u a n t r ọ n g l à , v i ệ c l ự a c h ọ n n g h ề n g h i ệ p đ ã t r ơ t h à n h c ô n g v i ệ c k h ẩ n t h i ế t c ủ a h ọ c s i n h l ớ n . C à n g c u ố i c ấ p h ọ c t h ì s ự l ự a c h ọ n c à n g n ổ i b ậ t . C á c e m h i ể u r ằ n g c u ộ c s ố n g t ư ơ n g l a i p h ụ t h u ộ c v à o c h ỗ , m ì n h c ó b i ế t l ự a c h ọ n n g h ề n g h i ệ p m ộ t c á c h đ ú n g đ ắ n h a y k h ô n g . D ù c ó v ô t â m đ ế n đ â u , t h ì t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n c ũ n g p h ả i q u a n t â m , c ó s u y n g h ĩ t r o n g k h i c h ọ n n g h ề . V i ệ c q u y ế t đ ৉ n h m ộ t n g h ề n à o đ ó ơ n h i ề u e m đ ã c ó c ă n c ứ . N h i ề u e m b i ế t s o s á n h đ ặ c đ i ể m r i ê n g v ề t h ể c h ấ t , t â m l ý , k h ả n ă n g c ủ a m ì n h v ớ i y ê u c ầ u c ủ a n g h ề n g h i ệ p , d ù s ự h i ể u b i ế t c ủ a c á c e m v ề y ê u c ầ u c ủ a n g h ề n g h i ệ p l à c h ư a đ ầ y đ ủ .

H i ệ n n a y t h a n h n i ê n h ọ c s i n h c ò n đ ৉ n h h ư ớ n g m ộ t c á c h p h i ế n d i ệ n v à o v i ệ c h ọ c t ậ p đ ạ i h ọ c . Ð a s ố c á c e m h ư ớ n g d ầ n v à o c á c t r ư ờ n g đ ạ i h ọ c ( h ơ n l à h ọ c n g h ề ) . . . T â m t h ế c h u ẩ n b ৉ b ư ớ c v à o đ ạ i h ọ c n h ư t h ế s ẽ d ễ c ó ả n h h ư ơ n g t i ê u c ự c d ố i v ớ i c á c e m , n ế u d ự đ ৉ n h c ủ a c á c e m k h ô n g đ ư ợ c t h ự c h i ệ n . Ð i ề u đ ó c ũ n g c h o t h ấ y c á c e m ( h o ặ c v ô t ì n h , h o ặ c c ố ý ) k h ô n g c h ú ý đ ạ t y ê u c ầ u c ủ a x ã

h ộ i đ ố i v ớ i c á c n g à n h n g h ề k h á c n h a u v à m ứ c đ ộ đ à o t ạ o c ủ a c á c n g h ề t r o n g k h i q u y ế t đ ৉ n h đ ư ờ n g đ ờ i .

N h ữ n g đ i ề u đ ó p h ầ n l ớ n l à d o c ô n g t á c h ư ớ n g n g h i ệ p c ủ a n h à t r ư ờ n g v à đ o à n t h ể c ò n t h i ế u s ó t .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

V - M ® T S Ố V Ấ N Ð Ề G I Á O D Ụ C .

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 3 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

Ð ể g i á o d ụ c t h a n h n i ê n , t r ư ớ c h ế t c ầ n c h ú ý x â y d ự n g m ố i q u a n h ệ t ố t g i ữ a t h a n h n i ê n v à n g ư ờ i l ớ n .

Q u a n h ệ b ì n h đ ẳ n g , t ô n t r ọ n g l ẫ n n h a u g i ữ a n g ư ờ i v à n g ư ờ i ơ đ ấ t n ư ớ c t a h i ệ n n a y l à đ i ề u k i ệ n t h u ậ n l ợ i đ ể h ì n h t h à n h q u a n h ệ t ố t đ ẹ p g i ữ a t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n v à n g ư ờ i l ớ n . T u y v ậ y v ẫ n k h ó t r á n h k h ỏ i n h ữ n g x u n g đ ộ t n h ỏ g i ữ a t h a n h n i ê n v à n g ư ờ i l ớ n . Ð i ề u đ ó m ộ t p h ầ n d o t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n v à n g ư ờ i l ớ n s ố n g v à p h á t t r i ể n ơ h a i g i a i đ o ạ n l ৉ c h s ử k h á c n h a u c ủ a đ ấ t n ư ớ c . M ặ t k h á c . n ó p h ụ t h u ộ c n h i ề u v à o t h á i đ ộ c ử a c ả h a i p h í a đ ố i v ớ i n h a u , q u a n đ i ể m c ủ a h a i p h í a v ề n h a u .

Q u a n h ệ t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n v à n g ư ờ i l ớ n c ó t h ể t ố t đ ẹ p n ế u n g ư ờ i l ớ n t h ự c s ự t i n t ư ơ n g v à o t h a n h n i ê n , t ạ o đ i ề u k i ệ n đ ể h ọ đ ư ợ c t h o ả m ã n t í n h t í c h c ự c , đ ộ c l ậ p t r o n g h o ạ t đ ộ n g , t ạ o đ i ề u k i ệ n đ ể n â n g c a o t i n h t h ầ n t r á c h n h i ệ m c ủ a t h a n h n i ê n .

N g ư ờ i l ớ n g i ú p đ ỡ t ổ c h ứ c Ð o à n m ộ t c á c h k h é o l é o , t ế n h ৉ đ ể h o ạ t đ ộ n g c ủ a Ð o à n đ ư ợ c p h o n g p h ú . h ấ p d ẫ n v à đ ộ c l ậ p : N g ư ờ i l ớ n k h ô n g đ ư ợ c q u y ế t đ ৉ n h t h a y , l à m t h a y t r ẻ . N ế u n g ư ờ i l ớ n c ứ " đ ỡ đ ầ u " ( l à m t h a y . . . ) t h ì c á c e m s ẽ m ấ t h ứ n g t h ú v à c ả m t h ấ y p h i ề n t o á i k h i c ó n g ư ờ i l ớ n . T h á i đ ộ " đ ỡ đ ầ u " q u á c ặ n k ẽ c ủ a n g ư ờ i l ớ n s ẽ c ủ n g c ố t h a n h n i ê n t í n h t r ẻ c o n , t ì n h c ả m t h ờ ơ v ô t r á c h n h i ệ m k h i n ó i đ ế n n g ư ờ i l ớ n . C ò n t h a n h n i ê n n à o q u e n v ớ i s ự " đ ỡ đ ầ u " t h ư ờ n g x u y ê n t h ì s ẽ t r ơ n ê n r ụ t r è , k h ô n g d á m q u y ế t

đ ৉ n h k h ô n g c ó k h ả n ă n g n h ậ n t r á c h n h i ệ m v ề m ì n h , k ể c ả k h i c ầ n t h i ế t . N g ư ờ i l ớ n c ầ n t ổ c h ứ c h o ạ t đ ộ n g c ủ a t h a n h n i ê n h ọ c s i n h n h ư t h ế n à o đ ó đ ể c ó t h ể l ô i k é o đ ư ợ c m ỗ i h ọ c s i n h v à o h o ạ t đ ộ n g c h u n g , k í c h t h í c h đ ư ợ c t i n h t h ầ n t r á c h n h i ệ m c ủ a t ấ t c ả c á c e m , k í c h t h í c h đ ư ợ c s ự t ự g i á o d ụ c v à g i á o d ụ c l ẫ n n h a u c ủ a c á c e m .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

C Â U H Ỏ I Ô N T প P

 M L Í H Ọ C

T L Ữ A T U Ỗ I V À T Â M L Í H Ọ C S Ú P H Ạ M à P h ầ n 1 : M ộ T S Ố V Ấ N Ð Ề C Ó B Ả N C Ủ A T Â M L Í H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I à C h ư ơ n g 3 : T Â M L Ý H Ọ C L Ữ A T U Ỗ I H Ọ C S I N H T R U N G H Ọ C P H Ỗ T H Ô N G

1 . T ạ i s a o n ó i " T u ổ i t h a n h n i ê n l à m ộ t h i ệ n t ư ợ n g t â m l ý x ã h ộ i " . N g ư ờ i l ớ n c ầ n c h ú ý v ấ n đ ề g ì t r o n g c ô n g t á c g i á o d ụ c t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n ?

2 . N ê u đ ặ c đ i ể m c ơ b ả n c ủ a s ự p h á t t r i ể n t r í t u ệ ơ t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n . N g u y ê n n h â n c ủ a c á c đ ặ c đ i ể m đ ó .

3 . Ð ặ c đ i ể m c ủ a s ự p h á t t r i ể n ý t h ứ c c ủ a t u ổ i t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n ý n g h ĩ a c ủ a n ó đ ố i v ớ i s ự p h á t t r i ể n n h â n c á c h c ủ a t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n ?

4 . S o s á n h đ ặ c đ i ể m q u a n h ệ v ớ i b ạ n c ủ a t u ổ i t h i ế u n i ê n v à t h a n h n i ê n m ớ i l ớ n .

C Â U H Ỏ I T H Ả O L U প N

L ầ n t h ứ I . H o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p v à s ự p h á t t r i ể n t r í t u ệ c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c p h ổ t h ô n g . T ừ đ ó r ú t r a n h ữ n g k ế t l u ậ n c ầ n t h i ế t t r o n g t ổ c h ứ c v à đ i ề u k h i ể n h o ạ t đ ộ n g h ọ c t ậ p ơ l ứ a t u ổ i n à y .

L ầ n t h ứ I I . P h â n t í c h n h ữ n g đ ặ c đ i ể m n h â n c á c h c h ủ y ế u c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c p h ổ t h ô n g . N ê u n h ữ n g v ấ n đ ề c ầ n q u a n t â m t r o n g v i ệ c g i á o d ụ c n h â n c á c h c h o l ứ a t u ổ i n à y .

B À I T প P T H Ự C H À N H

D ù n g p h ư ơ n g p h á p t r ắ c đ ạ c x ã h ộ i đ ề t ì m h i ể u v ề q u a n h ệ t r o n g h ọ c t ậ p c ủ a l ứ a t u ổ i h ọ c s i n h t r u n g h ọ c p h ổ t h ô n g . A n h ( c h ৉ ) h ã y :

- X â y d ự n g m ộ t p h ư ơ n g p h á p c ụ t h ể ( p h i ế u đ i ề u t r a ) đ ể t h u c ứ l i ệ u n h ằ m m ụ c đ í c h t ì m h i ể u n ê u t r ê n .

- V ớ i p h i ế u đ i ề u t r a đ ó , g i ả đ ৉ n h k ế t q u ả t h u đ ư ợ c l i ê n 2 0 h ọ c s i n h c ù n g l ớ p ( l ậ p m ộ t b i ể u b ả n g ) .

- M ô t ả k ế t q u ả t h u đ ư ợ c b ằ n g b i ể u đ ồ .

C r e a t e d b y A M W o r d 2 C H M

Trích dẫn

Vườn Sala

Quỹ thiện nguyện Vườn Sala

Danh mục

Giáo lý Phật giáo Sách tự lực Tài liệu Phật giáo Lịch sử Tiểu sử Phật giáo và Đời sống, Văn hoá Bách khoa toàn thư Giáo trình Từ điển Sách Lời dạy

Tags

Hoạt động từ thiện